تحلیل روان شناختی رویکرد اسلام به کودکان کم توان ذهنی: بررسی رابطه «رفع تکلیف شرعی» و «حفظ کرامت انسانی» در احادیث و تاثیر آن بر پذیرش و سلامت روان خانواده ها

تولد و حضور کودک کم توان ذهنی در خانواده، یکی از چالش برانگیزترین رویدادهایی است که سلامت روان والدین، به ویژه مادران را تحت الشعاع قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل روان شناختی رویکرد اسلام به کودکان کم توان ذهنی و بررسی رابطه دو اصل «رفع تکلیف شرعی» و «حفظ کرامت انسانی» در احادیث، و تاثیر آن بر پذیرش و سلامت روان خانواده ها انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه از نوع کتابخانه ای-تحلیلی بوده و با استناد به منابع روان شناسی کودکان استثنایی و متون روایی و تفسیری اسلامی تدوین یافته است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که اصل «رفع تکلیف شرعی» (قاعده رفع قلم) با معاف کردن این کودکان از مسئولیت های فقهی و اخلاقی، جایگاه آنان را به عنوان انسان هایی پاک و بی گناه تثبیت کرده و از این طریق، بار سنگین احساس گناه، شرم و کمال گرایی مرضی را در والدین کاهش می دهد. از سوی دیگر، اصل «حفظ کرامت انسانی» مانع از شیءانگاری یا تقلیل هویت کودک به معلولیت وی شده و با ارتقای نگاه احترام آمیز به این کودکان به عنوان امانت های الهی، فرایند پذیرش روان شناختی را در خانواده تسهیل می نماید. تلفیق این دو مولفه، یک چارچوب شناختی و معنوی قدرتمند برای تاب آوری خانواده ها فراهم می آورد.

کلیدواژه ها:

کم توانی ذهنی ، رفع تکلیف شرعی ، کرامت انسانی ، سلامت روان ، پذیرش روان شناختی ، احادیث اسلامی