تحلیل هستی شناختی مراتب «فناء» و «بقاء» در مکتب عرفانی ابن عربی و تمایز آن از انزواطلبی؛ رویکردی بر مبنای وحدت وجود

مفهوم «فناء» و متعاقب آن «بقاء»، از بنیادی ترین آموزه های عرفان و تصوف اسلامی است که در مکتب محی الدین ابن عربی به اوج پختگی فلسفی و هستی شناختی خود می رسد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه ای، به بررسی مراتب فناء (فناء در افعال، صفات و ذات) و بقاء بالله در اندیشه ابن عربی می پردازد. مسئله اصلی این است که چگونه فناء در نگاه ابن عربی، بر خلاف برداشت های سطحی، به معنای نیستی مطلق یا رهبانیت و انزواطلبی نیست، بلکه مقدمه ای برای حضور کامل تر در نظام هستی (بقاء بالله) است. یافته های تحقیق نشان می دهد که بر مبنای نظریه وحدت وجود (Wujud=۱Wujud=۱Wujud=۱)، سالک پس از طی مراتب فناء، در مقام بقاء به جامعیت رسیده و با بازگشت به خلق، نقش «انسان کامل» را ایفا می کند. این رویکرد، مرز روشنی میان تصوف اصیل اسلامی و رهبانیت منفعلانه ترسیم می نماید.

کلیدواژه ها:

نفس ناطقه ، فنا ، بقا ، عرفان ، حکمت متعالیه ، ابن عربی