حق مهریه و روش های مطالبه آن در حقوق ایران

مهریه یکی از مهم ترین نهادهای حقوقی در نظام حقوق خانواده در ایران است که به عنوان حقی مالی و شرعی برای زن با وقوع عقد نکاح بر ذمه زوج قرار می گیرد. این نهاد حقوقی ریشه در آموزه های فقه امامیه و مبانی شرعی اسلام داشته و در قوانین موضوعه ایران به ویژه قانون مدنی و قانون حمایت خانواده به طور صریح مورد تصریح قرار گرفته است. هدف اصلی از پیش بینی مهریه در نظام حقوقی، ایجاد نوعی تامین مالی و تضمین حداقلی از امنیت اقتصادی برای زن در زندگی مشترک است تا در صورت بروز اختلافات خانوادگی یا انحلال نکاح، حقوق مالی وی مورد حمایت قرار گیرد. از سوی دیگر، تحولات اجتماعی و اقتصادی سال های اخیر کارکردهای سنتی مهریه را تا حدی دستخوش تغییر کرده است. افزایش میزان مهریه ها، تغییر نگرش جامعه نسبت به ازدواج، پیچیدگی روابط خانوادگی و افزایش آمار دعاوی خانوادگی موجب شده است که مهریه از یک ابزار تکریمی به یک ابزار حقوقی-تضمینی در حل اختلافات تبدیل شود. در این راستا، قانون گذار ایرانی با وضع مقررات جدید از جمله محدودسازی ضمانت اجرای حبس و تقویت نهاد اعسار و تقسیط، تلاش کرده است تا تعادلی میان حقوق زوجه و توان مالی زوج برقرار نماید. این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد قانونی به بررسی مفهوم، اقسام و مبانی فقهی و قانونی مهریه پرداخته و سپس به تحلیل روش های مختلف مطالبه مهریه اعم از مراجعه به دادگاه خانواده و اجرای ثبت می پردازد. همچنین آثار حقوقی عدم پرداخت مهریه از جمله توقیف اموال، ممنوع الخروجی و امکان اعمال ضمانت اجراهای کیفری مورد مطالعه قرار گرفته است. در پایان چالش های عملی موجود در مسیر اجرای حق مهریه و راهکارهای پیشنهادی برای اصلاح رویه های موجود مورد بحث قرار گرفته تا تصویری جامع از جایگاه مهریه در حقوق ایران ارائه گردد.

کلیدواژه ها:

مهریه ، حقوق ایران ، مطالبه مهریه ، دادگاه خانواده ، اجرای ثبت