تحلیل جرم انگاری دیپ فیک جعل هویت دیجیتال و فریب رایانه ای در حقوق کیفری ایران با تاکید بر ضرورت بازآرایی سیاست جنایی تقنینی

تحولات شتابان فناوری اطلاعات و ارتباطات به ویژه ظهور سامانه های مبتنی بر هوش مصنوعی ابعاد تازه ای از بزهکاری در فضای دیجیتال را پدید آورده است. در این میان، دیپ فیک، جعل هویت دیجیتال و فریب رایانه ای از مهم ترین نمودهای جرایم نوظهور به شمار می روند که به واسطه قدرت بالای فریبندگی، سهولت تکثیر، سرعت انتشار و دشواری انتساب، نظام های کیفری را با چالش های مفهومی، تقنینی و اثباتی مواجه ساخته اند. دیپ فیک از رهگذر تولید محتوای صوتی، تصویری یا ویدیویی مجعول اما واقع نما، می تواند حیثیت، آبرو، اعتماد عمومی و امنیت روانی افراد و جامعه را مخدوش سازد. جعل هویت دیجیتال نیز از طریق استفاده غیر مجاز از مولفه های هویتی اشخاص، زمینه ارتکاب جرایمی چون کلاهبرداری، اخاذی، هتک حیثیت و نقض حریم خصوصی را فراهم می آورد همچنین فریب رایانه ای با تکیه بر اغفال کاربر در محیط الکترونیکی، الگوهای سنتی فریب کیفری را دگرگون کرده و مرزهای میان جعل، کلاهبرداری و سوء استفاده از داده را با پیچیدگی همراه ساخته است. مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای در پی پاسخ به این پرسش است که آیا نظام کیفری ایران از ظرفیت کافی برای مواجهه موثر با این پدیده ها برخوردار است یا خیر. یافته های تحقیق نشان می دهد که هر چند برخی رفتارهای مرتبط را می توان ذیل عناوینی چون جعل رایانه ای، کلاهبرداری رایانه ای، نشر اکاذیب، هتک حیثیت و دسترسی غیرمجاز تحلیل کرد، اما فقدان جرم انگاری صریح و منسجم درباره دیپ فیک و جعل هویت دیجیتال موجب شکل گیری خلا تقنینی شده است. از این رو، بازنگری در سیاست جنایی ایران و تدوین مقررات اختصاصی همراه با تقویت ساز و کارهای کشف، اثبات، همکاری بین نهادی و آموزش تخصصی ضرورتی انکارناپذیر دارد.

کلیدواژه ها:

دیپ فیک ، جعل هویت دیجیتال ، فریب رایانه ای ، حقوق کیفری ، جرایم سایبری ، سیاست جنایی تقنینی ، جعل رایانه ای