تطبیق نقش دفاتر اسناد رسمی ایران و فرانسه در تضمین امنیت حقوقی معاملات اموال غیر منقول

امنیت حقوقی معاملات اموال غیر منقول از ارکان بنیادین ثبات اقتصادی، اعتماد عمومی و پیشگیری از بروز دعاوی و جرایم ثبتی است. در این میان دفاتر اسناد رسمی به عنوان نهادهای حقوقی واسط میان اراده اشخاص و نظام رسمی ثبت نقشی اساسی در تضمین صحت، اعتبار و قابلیت استناد معاملات ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش دفاتر اسناد رسمی در حقوق ایران و فرانسه در تضمین امنیت حقوقی معاملات اموال غیر منقول و پیشگیری وضعی از جرایم ثبتی انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق آن است که جایگاه و کارکرد دفاتر اسناد رسمی در دو نظام حقوقی ایران و فرانسه تا چه میزان می تواند از طریق کنترل های شکلی و ماهوی فرصت های ارتکاب جرایمی مانند جعل سند، معاملات معارض، فروش مال غیر و سوء استفاده از اسناد عادی را کاهش دهد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی ضمن بررسی مبانی امنیت حقوقی، جایگاه سند رسمی و نقش نهاد سردفتری، کارکردهای دفاتر اسناد رسمی را در مراحل پیش از تنظیم سند، هنگام تنظیم سند و پس از آن تحلیل می کند. یافته های تحقیق نشان می دهد که دفاتر اسناد رسمی در ایران علاوه بر وظیفه تنظیم و ثبت اسناد از طریق احراز هویت و اهلیت طرفین، بررسی ممنوعیت های قانونی و استفاده از سامانه ثبت آنی در کاهش زمینه های ارتکاب جرایم ثبتی نقش دارند. با این حال استمرار اعتبار و رواج اسناد عادی، چندگانگی منابع اثبات مالکیت و کاربست ناقص سامانه های الکترونیکی کارکرد پیشگیرانه این دفاتر را با چالش مواجه ساخته است. در مقابل، نظام سردفتری فرانسه با تکیه بر جایگاه محوری، نوتر، صلاحیت های ماهوی گسترده، مسئولیت حرفه ای و نقش فعال در احراز وضعیت حقوقی ملک و اراده طرفین، سطح بالاتری از امنیت حقوقی را در معاملات غیر منقول فراهم می سازد. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که تقویت جایگاه سند رسمی، توسعه اختیارات ماهوی دفاتر اسناد رسمی، یکپارچه سازی سامانه های ثبتی و کاهش اثرگذاری اسناد عادی می تواند نقش این نهاد را در پیشگیری وضعی از جرایم ثبتی و کاهش دعاوی ملکی به طور موثری ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

دفاتر اسناد رسمی ، امنیت حقوقی معاملات اموال غیر منقول ، جرایم ثبتی ، سند رسمی ، پیشگیری وضعی ، حقوق ایران و فرانسه