اثر تغییر عرف بر تفسیر شروط ضمن عقد در فقه و حقوق خصوصی ایران با تمرکز بر ماده ۲۲۴ قانون مدنی

هدف پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر تغییر عرف بر تفسیر شروط ضمن عقد در فقه و حقوق خصوصی ایران با تمرکز ویژه بر ماده ۲۲۴ قانون مدنی انجام شده است. پرسش اصلی آن است که آیا تحول عرف در طول زمان بر معنای عرفی الفاظ و محتوای شروط تاثیر می گذارد یا خیر و در صورت تاثیر میزان آن در شروط صریح و ضمنی عرفی چگونه متفاوت است. روش این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، فیش برداری سیستماتیک از متون فقهی، حقوقی و رویه قضایی ایران شامل آرای وحدت رویه، نظریات مشورتی اداره حقوقی و آرای دادگاه های تجدیدنظر و دیوان عالی کشور صورت گرفته است. مبانی فقهی در مذاهب مختلف اسلامی به ویژه فقه امامیه، حنفی و مالکی و مبانی حقوق تطبیقی نظام های کامن لا، حقوق نوشته اروپایی و اسناد بین المللی نیز تحلیل شده است. یافته ها: تغییر عرف بر تفسیر شروط ضمن عقد تاثیر مستقیم دارد. این تاثیر در شروط ضمنی عرفی به دلیل ماهیت خودکار، تغییر بسیار بیشتر از شروط صریح است. ماده ۲۲۴ قانون مدنی قابلیت تفسیر پویا، ارجاع به عرف زمان اجرا و دادرسی را دارد و رویه قضایی ایران از جمله نظریه مشورتی شماره ۱۲۳۴/۹۹/۷ و آرای دیوان عالی کشور عملا این رویکرد را پذیرفته است. همچنین فقه امامیه با نظریه عرف متشرعه بستر مناسبی برای پذیرش تفسیر پویا فراهم می کند. نتیجه گیری: حقوق ایران ظرفیت کامل برای گذار از تفسیر ایستا به تفسیر پویا را دارد. پیشنهاد می شود ماده ۲۲۴ قانون مدنی با اضافه کردن عبارتی صریح در خصوص تغییر عرف اصلاح شود و یا دست کم رای وحدت رویه جدیدی از سوی دیوان عالی کشور صادر گردد.

کلیدواژه ها:

تغییر ، عرف ، تفسیر ، پویا ، شرط ضمن عقد ، عرف متشرعه ، شروط ضمنی ، عرفی ، رویه قضایی ایران