رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی با تمرکز و اضطراب رقابتی ورزشکاران

در دنیای امروز شبکه های اجتماعی به بخش جدایی ناپذیر زندگی روزمره، افراد به ویژه نوجوانان و جوانان تبدیل شده اند. ورزشکاران نیز همانند سایر اقشار جامعه زمان قابل توجهی را در بسترهایی مانند اینستاگرام، تلگرام، تیک تاک و سایر شبکه های اجتماعی سپری می کنند. اگرچه این فضاها می توانند بستری برای ارتباط، آموزش، انگیزش و حتی توسعه حرفه ای ورزشکاران باشند، اما استفاده بیش از حد و کنترل نشده از آنها ممکن است پیامدهای روان شناختی و شناختی مختلفی به همراه داشته باشد. در سال های اخیر پژوهشگران حوزه روانشناسی ورزش توجه ویژه ای به تاثیر شبکه های اجتماعی بر سلامت، روان، تمرکز، توجه و عملکرد ورزشی نشان داده اند. یکی از مهمترین چالش های ورزشکاران در محیط رقابتی حفظ تمرکز و مدیریت اضطراب رقابتی است؛ عواملی که می توانند نقش تعیین کننده ای در کیفیت عملکرد ورزشی داشته باشند. تمرکز به عنوان توانایی هدایت و حفظ توجه بر محرک های مرتبط با تکلیف، یکی از مهارت های اساسی برای موفقیت ورزشی محسوب می شود. ورزشکارانی که از تمرکز مطلوبی برخوردارند، توانایی بیشتری در پردازش اطلاعات، تصمیم گیری سریع و اجرای دقیق مهارت ها دارند. در مقابل، اضطراب رقابتی به عنوان یکی از مهمترین عوامل روان شناختی تاثیرگذار بر عملکرد ورزشکاران شناخته می شود که می تواند موجب نگرانی، ذهنی، تنش جسمانی و افت کیفیت اجرا گردد. استفاده مداوم از شبکه های اجتماعی، قرار گرفتن در معرض مقایسه اجتماعی، دریافت بازخوردهای منفی، وابستگی روانی به فضای مجازی و کاهش کیفیت استراحت ذهنی می تواند تمرکز ورزشکاران را مختل کرده و سطح اضطراب آنها را افزایش دهد. با توجه به گسترش روزافزون استفاده از شبکه های اجتماعی در میان ورزشکاران، بررسی رابطه این متغیر با تمرکز و اضطراب رقابتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه استفاده از شبکه های اجتماعی با تمرکز و اضطراب رقابتی ورزشکاران بود. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش شامل ورزشکاران دانشگاهی فعال در رشته های تیمی و انفرادی بود که به صورت منظم در مسابقات ورزشی شرکت می کردند. از میان جامعه مورد نظر تعداد ۱۸۰ ورزشکار به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. معیارهای ورود به پژوهش شامل داشتن حداقل دو سال سابقه فعالیت ورزشی، عضویت فعال در حداقل یک شبکه اجتماعی و رضایت برای شرکت در پژوهش بود. برای جمع آوری داده ها از سه ابزار استفاده شد. میزان استفاده از شبکه های اجتماعی از طریق پرسشنامه محقق ساخته شامل مدت زمان استفاده روزانه، میزان وابستگی روانی و نوع استفاده از شبکه های اجتماعی ارزیابی شد. همچنین برای سنجش تمرکز از پرسشنامه تمرکز توجه ورزشی و برای ارزیابی اضطراب رقابتی از پرسشنامه اضطراب رقابتی مارتنز استفاده گردید. پس از تکمیل پرسشنامه ها، داده های دست آمده با استفاده از آمار توصیفی، ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که بین میزان استفاده از شبکه های اجتماعی و تمرکز ورزشکاران رابطه منفی و معناداری وجود دارد؛ به این معنا که با افزایش میزان استفاده از شبکه های اجتماعی سطح تمرکز ورزشکاران کاهش پیدا می کند. همچنین یافته ها نشان داد که بین استفاده از شبکه های اجتماعی و اضطراب رقابتی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و ورزشکارانی که زمان بیشتری را در شبکه های اجتماعی سپری می کردند اضطراب رقابتی بالاتری را تجربه می کردند. علاوه بر این، نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که استفاده از شبکه های اجتماعی توانایی پیش بینی بخشی از تغییرات مربوط به تمرکز و اضطراب رقابتی ورزشکاران را دارد. یافته های پژوهش حاضر را می توان بر اساس چند عامل تبیین کرد؛ نخست استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی ممکن است موجب کاهش ظرفیت توجه پایدار و افزایش حواس پرتی ذهنی شود. ورزشکارانی که زمان زیادی را در فضای مجازی سپری می کنند معمولا در معرض حجم بالایی از محرک های اطلاعاتی قرار دارند که این مسئله می تواند تمرکز آنها را در شرایط تمرینی و رقابتی کاهش دهد. دوم، مقایسه اجتماعی و نگرانی درباره قضاوت دیگران در شبکه های اجتماعی می تواند سطح اضطراب و فشار روانی ورزشکاران را افزایش دهد. مشاهده موفقیت ها، ظاهر بدنی یا عملکرد سایر ورزشکاران در فضای مجازی ممکن است احساس ناکافی بودن یا نگرانی نسبت به عملکرد را در برخی ورزشکاران تقویت کند. نتایج این پژوهش با یافته های مطالعات جدید در حوزه روانشناسی ورزش و رسانه های دیجیتال همسو است که نشان می دهند استفاده افراطی از شبکه های اجتماعی می تواند سلامت روان و عملکرد شناختی افراد را تحت تاثیر قرار دهد. از نظر کاربردی یافته های این پژوهش می تواند برای مربیان، روانشناسان ورزشی و ورزشکاران مفید باشد. از همین رو پیشنهاد می شود آموزش هایی در زمینه مدیریت استفاده از شبکه های اجتماعی، بهداشت روان دیجیتال و تنظیم زمان حضور در فضای مجازی برای ورزشکاران ارائه شود. همچنین استفاده از تکنیک های مدیریت، توجه، ذهن آگاهی و کنترل استرس می تواند به کاهش اثرات منفی شبکه های اجتماعی بر عملکرد روانی ورزشکاران کمک کند. در مجموع پژوهش حاضر نشان داد که استفاده بیش از حد از شبکه های اجتماعی می تواند با کاهش تمرکز و افزایش اضطراب رقابتی ورزشکاران همراه باشد. بنابراین توجه به نحوه استفاده ورزشکاران از فضای مجازی و آموزش مهارت های روان شناختی مرتبط با مدیریت توجه و استرس می تواند در بهبود عملکرد ورزشی و سلامت روان آنها نقش موثری ایفا کند.

کلیدواژه ها:

شبکه های اجتماعی ، تمرکز ، اضطراب رقابتی ، روانشناسی ورزشی ، عملکرد ورزشی