تحلیل خروج سفیانی در روایات اسلامی با تاکید بر دیدگاههای شیعه و اهل سنت

پدیده ی خروج سفیانی از مهمترین و قطعی ترین نشانه های ظهور امام مهدی (عج) در آموزه های اسلامی است که در منابع معتبر روایی شیعه و اهل سنت جایگاهی ویژه دارد. این رخداد نه تنها از حیث تاریخی و اخباری اهمیت دارد بلکه از منظر الهیاتی، تفسیری، اجتماعی و تمدنی نیز دارای معنا و پیامهای ژرف است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی تفسیری و تطبیقی به واکاوی، مفهوم، هویت و کارکرد خروج سفیانی در روایات اسلامی می پردازد و با استناد به قرآن کریم و تفاسیر بزرگ مانند المیزان فی تفسیر القرآن، تفسیر نمونه، مجمع البیان و روح المعانی ارتباط این پدیده با سنت های الهی امتحان، تمییز و استدراج را تبیین می کند. در این پژوهش، خروج سفیانی نه به عنوان حادثه ای صرفا تاریخی بلکه به عنوان نمود عینی سنت الهی در تفکیک حق از باطل تحلیل شده است. بر اساس آیات الهی از جمله: «وتلک الایام نداولها بین الناس» (آل عمران: ۱۴۰) و «ولنبلونکم حتی نعلم المجاهدین منکم والصابرین» (محمد: ۳۱) و نیز با بهره گیری از سنت های روایی در بحارالانوار، الغیبه نعمانی، کمال الدین و تمام النعمه، النهایه فی الفتن و الملاحم و دیگر منابع، خروج سفیانی به منزله ی مرحله ای از آزمون تاریخی امت اسلامی تفسیر می گردد که در آن، ایمان حقیقی از ایمان ظاهری جدا می شود. بررسی تطبیقی دیدگاه های شیعه و اهل سنت نشان می دهد که علی رغم تفاوت در جزئیات، هر دو مکتب در اصل وقوع این پدیده و نقش آن به عنوان فتنه ی بزرگ پیش از ظهور اتفاق نظر دارند. از منظر فلسفه تاریخ اسلامی، سفیانی آخرین نمود طغیان جاهلیت در برابر عدالت مهدوی است؛ همان گونه که قرآن کریم می فرماید: «ان الباطل کان زهوقا» (اسراء: ۸۱). نتیجه پژوهش نشان می دهد که درک معرفتی از خروج سفیانی می تواند جامعه ی منتظر را از تفسیرهای سطحی و مصداق گرایانه برهاند و با تعمیق فهم قرآنی و روایی از سنت های امتحان الهی زمینه انتظار آگاهانه و تمدن ساز را فراهم کند.

کلیدواژه ها:

ظهور امام مهدی (عج) ، سفیانی ، علائم ، حتمی ، تفسیر ، قرآن ، تحلیل تطبیقی ، شیعه و اهل سنت