فقه آینده پژوه جایگاه هوش مصنوعی در پیش بینی نیازهای فقهی جامعه

تحولات سریع فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی چالش های بی سابقه ای را پیش روی فقه اسلامی قرار داده است. رویکرد سنتی واکنشی، فقه که عمدتا پس از وقوع مسائل به پاسخگویی می پردازد دیگر قادر به همگامی با نیازهای پرشتاب جامعه معاصر نیست. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه مرور منابع کتابخانه ای و مطالعات میان رشته ای انجام شده و هدف آن بررسی جایگاه و ظرفیت های هوش مصنوعی در چارچوب فقه آینده پژوه و امکان سنجی آن در پیش بینی و پاسخ گویی به نیازهای نوظهور فقهی است. نتایج نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند در حوزه هایی چون پردازش متون فقهی، تشخیص الگوهای استنباط، شبیه سازی سناریوهای آینده و تولید بانک داده های فقهی ساختاریافته به کار گرفته شود. با این حال، چالش هایی مانند کمبود داده های دیجیتال استاندارد، مسئله حجیت نتایج ماشینی و ابهامات حقوقی در نسبت دادن مسئولیت ها همچنان پابرجاست. بر این اساس هوش مصنوعی نه جایگزین مجتهد بلکه ابزاری کمکی برای ارتقای دقت، سرعت و پیش بینی پذیری در فرآیند اجتهاد است. تحقق این چشم انداز نیازمند طراحی پایگاه های داده، استاندارد چارچوب های اخلاقی و شرعی شفاف و همکاری میان فقیهان و متخصصان علوم داده است و پژوهش های آینده باید با توسعه مدل های محاسباتی و آزمایش کاربردهای عملی زمینه بهره گیری نظام مند از هوش مصنوعی در فقه را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

فقه آینده پژوه ، هوش مصنوعی ، فقه ، اجتهاد ، استنباط ، پردازش زبان طبیعی ، آینده پژوهی