پایش و ارزیابی شاخص های آلودگی خاک های کشاورزی پیرامون شهرک صنعتی فاز یک ارومیه با رویکرد توسعه پایدار

زمینه و هدف: خاک های کشاورزی مجاور شهرک های صنعتی به دلیل مجاورت با منابع آلاینده، در معرض تجمع فلزات بالقوه سمی قرار دارند که می تواند کیفیت محیط زیست و سلامت انسان را تهدید کند. این پژوهش با هدف ارزیابی وضعیت زیست محیطی خاک های کشاورزی اطراف شهرک صنعتی فاز یک ارومیه و بررسی میزان آلودگی فلزات سنگین در چارچوب توسعه پایدار انجام شد. روش بررسی: در این تحقیق ۱۵ نمونه خاک سطحی از اطراف شهرک صنعتی برداشت شد. پس از آماده سازی نمونه ها، غلظت عناصر با دستگاه ICP-MS اندازه گیری گردید. به منظور تعیین شدت آلودگی، شاخص های CF, Igeo, EF, PLI و RI محاسبه و همچنین ریسک غیرسرطان زایی و سرطان زایی برای گروه های سنی مختلف ارزیابی گردید. یافته ها: نتایج نشان داد میانگین غلظت برخی عناصر از مقادیر زمینه جهانی فراتر رفته است. بر اساس شاخص های آلودگی (Cf، Igeo و EF)، عناصر As،Cr،V،Al،Co،Ni و Fe دارای درجات مختلفی از آلودگی بوده و بیشترین میزان آلودگی به ترتیب مربوط به آهن و وانادیوم است. ارزیابی ریسک سلامت انسانی نشان داد که مقادیر HQ و HI برای تمامی عناصر در هر دو گروه کودکان و بزرگسالان کمتر از حد مجاز (HQ<۱) بوده و بیانگر عدم وجود ریسک غیرسرطان زا قابل توجه است. با این حال، نتایج ریسک سرطان زایی (TCR) نشان می دهد که عناصر As،Cr و Ni دارای بیشترین سهم در ریسک سرطان زا بوده و مقادیر آن ها در محدوده قابل قبول تا نزدیک به حد بالای مجاز قرار دارد. سایر عناصر دارای ریسک سرطان زایی ناچیز بوده و تهدید جدی برای سلامت انسانی ایجاد نمی کنند. نتیجه گیری کلی: به طور کلی، خاک های کشاورزی اطراف شهرک صنعتی فاز یک ارومیه متاثر از ترکیبی از عوامل زمین زاد و فعالیت های صنعتی هستند. هرچند شدت آلودگی در اغلب شاخص ها در محدوده کم تا متوسط قرار دارد، استمرار پایش و مدیریت اصولی پسماندهای صنعتی برای حفظ کیفیت خاک و تحقق توسعه پایدار در منطقه ضروری است.

کلیدواژه ها:

آلودگی ، خاک ، فلزات ، صنعت ، پایداری