بررسی رخداد زمین لرزه های پارینه در امتداد گسل لرزه زای بم و پهنه گسلی بم - بروات برپایه نشانه های زیرسطحی (جنوب بلوک لوت، جنوب شرق ایران)

با هدف شناسایی و ارزیابی نشانه های زیرسطحی (چینه شناختی) رخداد زمین لرزه های گذشته، سه ترانشه در امتداد افراز گسلی بم-بروات و گسل زمین لرزه ای بم مطالعه شده است. ترانشه نخست (BT۱) با درازای ۱۹ متر و بیشینه ژرفای ۲.۸ متر، عمود بر پهنه گسل زمین لرزه ای بم حفر شده است. بررسی های پارینه لرزه شناختی با بهره گیری از برداشت های میدانی و تهیه تصاویر یکپارچه با قدرت تفکیک نزدیک به ۰.۲ سانتی متر به همراه نتایج اولیه سن یابی به روش لومینسانس نوری نشان می دهد دست کم در گذر هولوسن پسین، تنها زمین لرزه با بزرگای متوسط و بزرگ در توالی رسوبی رخنمون یافته در ترانشه BT۱ برابر با زمین لرزه سال ۱۳۸۲ بم است که موجب ایجاد شکستگی و گسیختگی در توالی رسوبی تا سطح زمین شده است. ترانشه های دوم (BT۲) و سوم (BT۳) با بیشینه ژرفای ۶.۴ متر در نزدیکی پایانه جنوبی افراز گسلی بم-بروات و عمود بر راستای افراز حفر شده اند. در این بخش، نشانگرهای چینه شناختی شامل ناپیوستگی زاویه ای و خاتمه ناگهانی رو به بالای شاخه های گسلی نشان از رخداد دست کم دو زمین لرزه پارینه در گذر هولوسن و پیش از رخداد زمین لرزه ۱۳۸۲ دارد. در این میان، رخداد زمین لرزه ماقبل آخر با فاصله زمانی قابل توجهی از زمین لرزه ۱۳۸۲ رخ داده است که همسو با نبود زمین لرزه تاریخی پیرامون شهر تاریخی بم (به قدمت سده چهارم تا ششم پیش از میلاد، در زمان حکمرانی هخامنشیان) و نبود نشانه های آشکار از ویرانی گسترده در ارگ تاریخی بم با قدمت حدود ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سال است. چنین فاصله زمانی درازمدتی بین رخداد زمین لرزه ماقبل آخر و زمین لرزه ۱۳۸۲ هم خوان با آهنگ لغزش اندک در امتداد افراز گسلی بم-بروات است. از سوی دیگر، با توجه به شکل گیری زمین لرزه های دوم و سوم با فاصله زمانی اندک از یکدیگر، احتمال رخداد زمین لرزه دیگری با بزرگای متوسط تا بزرگ در آینده نزدیک در امتداد افراز گسلی بم-بروات به دور از انتظار نخواهد بود. این در حالی است که گسترش شهرهای بم و بروات در گذر ۲۰ سال گذشته به سوی افراز گسلی بم-بروات، خطرپذیری لرزه ای گستره های شهری پیرامون افراز را با افزایش قابل توجهی روبرو کرده است. از این رو، پیشنهاد می شود تا در طرح های توسعه شهری و صدور مجوزهای ساخت و ساز در گستره افراز بم-بروات و پهنه پیرامون بازنگری جدی انجام شود.

کلیدواژه ها:

زمین لرزه بم ، ریخت زمین ساخت ، پارینه لرزه شناسی ، پهنه گسلی بم ، افراز گسلی بم-بروات