مسئولیت بین المللی دولتها در قبال خسارات فرامرزی ناشی از آلودگی پلاستیکی دریاها با تاکید بر اصل پیشگیری و تعهد به همکاری بین المللی

آلودگی پلاستیکی دریاها یکی از چالش های نوظهور و پیچیده حقوق بین الملل محیط زیست است که به دلیل ماهیت پایدار، گسترده و فرامرزی، خود نظام سنتی مسئولیت بین المللی دولت ها را با پرسش های جدی مواجه ساخته است. ورود گسترده پسماندهای پلاستیکی، میکروپلاستیک ها و مواد پلیمری به محیط زیست دریایی نه تنها اکوسیستم های دریایی را تهدید می کند، بلکه می تواند منافع اقتصادی، بهداشتی و زیست محیطی دولت های دیگر را نیز متاثر سازد. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که دولت ها بر اساس قواعد حقوق بین الملل تا چه اندازه در قبال خسارات فرامرزی ناشی از آلودگی پلاستیکی دریاها مسئولیت دارند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر اسناد بین المللی، اصول عام حقوق بین الملل محیط زیست، قواعد مسئولیت بین المللی دولت ها و دیدگاه های دکترین حقوقی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصولی مانند اصل پیشگیری، اصل منع ایراد خسارت فرامرزی، اصل مراقبت لازم و تعهد به همکاری بین المللی می توانند مبنای حقوقی مسئولیت دولتها در این حوزه قرار گیرند؛ با این حال پراکندگی قواعد، دشواری اثبات رابطه سببیت، نقش آفرینی اشخاص خصوصی، نبود معاهده الزام آور خاص درباره آلودگی پلاستیکی و ضعف سازوکارهای جبران خسارت، اجرای موثر مسئولیت بین المللی را با محدودیت مواجه کرده است. نتیجه پژوهش آن است که حقوق بین الملل موجود ظرفیت اولیه برای پاسخگویی به این پدیده را دارد اما برای کارآمدی بیشتر، نیازمند تدوین قواعد خاص، تقویت همکاری های منطقه ای و جهانی، ایجاد سازوکارهای نظارتی و پیش بینی نظام جبران خسارت زیست محیطی است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی دولتها ، آلودگی پلاستیکی ، حقوق بین الملل محیط زیست ، خسارت فرامرزی ، اصل پیشگیری ، محیط زیست دریایی