تشکیل پرونده شخصیت برای اطفال و نوجوانان در فرآیند دادرسی کیفری مبانی، کارکردها الزامات و چالش ها

تحولات نوین در نظام های عدالت کیفری به ویژه در حوزه عدالت اطفال و نوجوانان حاکی از گذار از رویکرد صرفا جرم محور به رویکردی شخصیت محور تربیتی و حمایتی است. در این چارچوب پرونده شخصیت به عنوان ابزاری کلیدی در شناخت وضعیت فردی، خانوادگی، اجتماعی روانی و تربیتی طفل یا نوجوان بزهکار یا در معرض بزه نقشی تعیین کننده در اتخاذ تصمیم های قضایی عادلانه، متناسب و اصلاح گرایانه ایفا می کند. مقاله حاضر با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی مفهوم، مبانی نظری و قانونی، اهداف، محتوای پرونده شخصیت، جایگاه آن در نظام عدالت کیفری اطفال و نوجوانان و نیز چالش های اجرایی تشکیل این پرونده در حقوق ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تشکیل پرونده شخصیت ضمن فراهم آوردن زمینه فردی سازی پاسخ کیفری، به کاهش آثار منفی برچسب زنی، پیشگیری از تکرار جرم و تقویت رویکرد بازپرورانه کمک می کند. با این حال، کمبود نیروی متخصص، نبود سازوکارهای یکپارچه، ضعف هماهنگی میان نهادهای قضایی و حمایتی و ابهام در برخی ابعاد اجرایی از مهم ترین موانع تحقق موثر این نهاد حقوقی به شمار می رود. بر این اساس تقویت ساختارهای حمایتی، آموزش تخصصی قضات و ضابطان، بهره گیری از روانشناسان و مددکاران اجتماعی و تدوین دستورالعمل های جامع اجرایی برای ارتقای کارآمدی پرونده شخصیت در دادرسی اطفال و نوجوانان ضروری است.

کلیدواژه ها:

پرونده شخصیت ، اطفال و نوجوانان ، دادرسی کیفری ، فردی سازی ، مجازات ، عدالت ترمیمی ، حقوق کودک