گونه شناسی اصحاب امام علی (علیه السلام) در عصر خلافت

در عصر خلافت امام علی (ع)، اصحاب زیادی در سرزمین های پهناور اسلامی، گرداگرد ایشان وجود داشتند. آن ها جمع کثیری از صحابه پیامبر (ص)، تابعین و نو مسلمانانی بودند که دچار تلون، تزلزل، تخاصم و عدم تجانس بسیار بودند. در این برهه از تاریخ اسلام، با وجود فراوانی رویش ها و ریزش ها، بازگشت ها و لغزش ها، بسیاری از ملاک های تعریف و شناخت اصحاب بسته به شرایط و موقعیت های مختلف، در گردش است. حکومت کوتاه و پرآشوبی که، سه جنگ داخلی را تجربه کرد و اثرات تاریخی، فرهنگی، سیاسی و کلامی آن تاکنون باقی است. با این حال، امکان شناسایی گونه شناسانه ی اصحاب امام علی(ع)، با تکیه بر گزارشات تاریخی وجود دارد؛ گونه شناسی، سبک جدیدی از مطالعات علوم انسانی است که چندی است در تحقیقات تاریخ اسلام وارد شده است و تتبع در آن نتایج ممتازی در مطالعات تاریخ اسلام خواهد داشت. این روش، رویکردی نو و کیفی در استخراج و ارزیابی داده های تاریخی، به دور از تعصب و پیش داوری در اختیار محقق قرار می دهد. با استفاده از این شیوه ی پژوهش در تاریخ، اصحاب را می توان در سه مجموعه ی بزرگ جای داد تا از خلال این سنخ بندی، افکار، گرایشات و رفتار آن ها را سنجید. در این سه مجموعه، اصحاب به لحاظ موقعیت جغرافیایی قومی و قبیله ای شناسایی شده و با توجه به نوع فکر و عقیده و گرایش سیاسی، میزان منزلت، جایگاه اجتماعی و سبک زندگی اقتصادی مورد مطالعه قرار می گیرند. پر واضح است که معیارهای تعریف شده برای این گونه ها ارتباط تنگاتنگ و اجتناب ناپذیری با هم دارند و تداخل، تناقض، چرخش و ... در آن ها مشاهده می شود.

کلیدواژه ها:

گونه شناسی اصحاب ، اصحاب امام علی ، تاریخ اسلام ، علوم انسانی ، خلافت امام علی