قاعده یقین از منظر اصولیون امامیه

قاعده یقین یا شک ساری مبین حکم به بقای یقین سابق هنگام شک در اصل همان یقین است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی جایگاه و حجیت قاعده یقین در منظومه فکری اصولیون امامیه پرداخته ماحصل آن بدین شرح است حجیت قاعده مزبور را مشهور فقها و اصولیون نپذیرفته و معتقدند که مستندی جهت اثبات آن یافت نمی شود؛ حتی شیخ انصاری (ره) استنباط این قاعده را از روایات باب فراغ و تجاوز صحیح نمی داند. وی این برداشت را که مفاد قاعده یقین با قاعده مذکور یکی بوده و بدین جهت بتوان آن را اثبات نمود وهمی فاسد می دانست؛ زیرا در قاعده یقین، رکن اصلی یقین سابق است ولی در قاعده فراغ و تجاوز عنصر یقین مفروض نمی باشد. برخی قبول این قاعده را وابسته به پذیرش دلالت روایات مذکور در خصوص حجیت استصحاب دانسته اند. مشهور اصولیون متاخر معتقدند که روایات استصحاب، صلاحیت شمول برای هر دو قاعده استصحاب و یقین را ندارد فلذا نهاد شک ساری از قلمرو ادله استصحاب خارج است. معهذا، به نظر می رسد از بین روایات استصحاب روایت منقول از شیخ صدوق (ره) در صورت پذیرش سند و دلالتش، بتواند حجیت این قاعده را در تفسیر حداقلی آن یعنی امضای آثار مترتب بر یقین سابق و حکم به صحت اعمال گذشته متفرع بر آن یقین را اثبات کند. مضافا آمده است که در متون مثبت قاعده فراغ و تجاوز مضامینی وجود دارد که می تواند قاعده یقین را در تفسیر حداقلی آن اثبات نماید.

کلیدواژه ها:

قاعده یقین یا شک ساری ، اصولیون ، امامیه ، قاعده فراغ و تجاوز ، استصحاب ، شیخ صدوق ، شیخ انصاری