علی مردان خان فیلی و نقش او در تحولات سیاسی؛ اواخر صفویه تا اوایل افشاریه

علی مردان خان، فیلی والی لرستان از جمله چهره های تاثیرگذار در یکی از بحرانی ترین ادوار تاریخ ایران، یعنی سال های پایانی حکومت صفوی و آغاز قدرت گیری نادرشاه افشار بود. وی به عنوان یکی از سرداران سپاه صفوی در نبرد گلون آباد در برابر محمود افغان جنگید و پس از آن در مقام سپهسالار کل ایران، برای شکستن محاصره اصفهان و نجات مردم آن از سلطه افاغنه تلاش کرد. وی همچنین با به کارگیری یک تاکتیک نظامی موثر، توانست حمله احمد پاشا فرمانده عثمانی به نواحی غربی ایران را دفع کرده و از تسلط امپراتوری عثمانی بر لرستان جلوگیری نماید. این اقدامات جایگاه او را در معادلات سیاسی و نظامی ایران در آن برهه حساس برجسته ساخت. اگرچه علی مردان خان در دوره افشاریه نیز به عنوان یک چهره شاخص باقی ماند اما نقش او در تحولات سیاسی کشور نسبت به دوره پیشین کاهش یافت. نادرشاه که خود سرداری کارآزموده و سیاستمداری ماهر بود، در مناطق غربی ایران که همواره موجب نگرانی حکومت مرکزی بودند، سیاست توازن قوا را در پیش گرفت. او با انتصاب یک بیگلربیگی در کنار والیان لرستان و خوزستان کوشید از قدرت و تمایل آن مناطق به سرکشی بکاهد. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی در پی ترسیم تصویری روشن تر از جایگاه و عملکرد علی مردان خان فیلی در این مقطع تاریخی است.

کلیدواژه ها:

علی مردان خان ، فیلی ، لرستان ، صفویه ، افشاریه