چرایی چند همسری در اسلام

تعدد زوجات در اسلام از جمله احکام بحث برانگیز در حوزه فقه خانواده و مطالعات دینی معاصر است که همواره محل پرسش هایی پیرامون چرایی تشریع، حدود و شرایط اجرا و رابطه آن با عدالت بوده است. این مقاله با رویکرد توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر روش کتابخانه ای تلاش می کند مبانی قرآنی، فقهی و اخلاقی تعدد زوجات را تبیین کرده و نشان دهد که این حکم صرفا یک تجویز بی قید نیست بلکه بر اساس قیود و شروطی که در منابع اصلی دین بیان شده، فهم و اجرا می گردد. داده های پژوهش با استناد به آیات کلیدی سوره نساء به ویژه آیه ۳ که امکان تعدد را در چارچوب محدود (دو، سه و چهار) و مقید به شرط عدالت، عدم بی عدالتی معرفی می کند و همچنین آیه ۱۲۹ که ناتوانی انسان از عدالت کامل عاطفی را واقعیت مند می سازد و بر لزوم عدم میل افراطی و ترک همسر به حالت «معلقه» تاکید می نماید جمع آوری و تحلیل شده است. در ادامه، با تکیه بر آموزه های اخلاقی و مفهومی عدالت در نهج البلاغه و نیز مبانی مستفاد از استنباطات فقهی تمایز میان عدالت رفتاری، تکالیف حقوقی، نفقه، مسکن، تقسیم رفتار (ظاهری) و عدالت عاطفی که به دلیل تفاوت های طبیعی و ظرفیت انسانی مطلقا در اختیار مکلف نیست مورد بررسی قرار می گیرد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که فلسفه تعدد زوجات در اسلام، مبتنی بر تحقق مصالح پیشگیری از مفاسد و فراهم سازی امکان سامان یابی خانواده در شرایط خاص اجتماعی است؛ اما مشروعیت آن در گرو التزام عملی به عدالت و رعایت حقوق همسران است. در پایان، نیز با توجه به دگرگونی های اجتماعی و حقوقی دوران معاصر، امکان پذیری اجرای این حکم مشروط به ارزیابی دقیق شرایط ظرفیت تحقق عدالت و سازوکارهای قانونی مرتبط دانسته می شود.

کلیدواژه ها:

تعدد زوجات ، چند همسری ، عدالت ، فقه خانواده ، اخلاق اسلامی