صدقه و انفاق در معارف اسلامی صرفا رفتاری اقتصادی یا اجتماعی، نیست بلکه ابزار، تربیت، تزکیه نفس و پالایش درون انسان است

صدقه و انفاق در معارف اسلامی صرفا رفتاری اقتصادی یا اجتماعی، نیست بلکه ابزار، تربیت، تزکیه نفس و پالایش درون انسان است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه کتابخانه ای با تکیه بر نهج البلاغه به بررسی نقش صدقه و انفاق در پاکسازی روح از دیدگاه امام علی علیه السلام می پردازد. مجموعه ای از خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه گردآوری و بر اساس مفاهیم اخلاقی، تربیتی و عرفانی تحلیل شده است. نتایج نشان می دهد صدقه و انفاق در سه سطح بر روح انسان تاثیر می گذارند: در سطح فردی موجب تلطیف قلب، شکستن غرور، کنترل دلبستگی به دنیا و تقویت روح بندگی می شود. امام علی علیه السلام دل بستگی به مال را عامل قساوت و اسارت روح دانسته و انفاق آگاهانه را راه بازگشت به فطرت معرفی کرده است. در سطح اخلاقی معنوی، صدقه زمینه بروز فضایل چون ایثار، سخاوت و تواضع را فراهم می کند و انسان را از ریا، خودنمایی و بخل می رهاند. ارزش صدقه در میزان اخلاص و پاکی نیت نهفته است و صدقه پنهانی از بهترین راه های تصفیه باطن محسوب می شود. در سطح اجتماعی، انفاق به اصلاح روابط انسانی، کاهش فاصله طبقاتی و تقویت همبستگی اجتماعی می انجامد و مانع شکل گیری کینه و شکاف عاطفی می گردد. از نگاه نهج البلاغه، صدقه وسیله «تقرب» و «سپر بلا» است که پاکی فرد را با فضای معنوی جامعه پیوند می دهد. در هندسه فکری امام علی علیه السلام صدقه و انفاق حلقه اتصال میان تزکیه نفس، اخلاق، عدالت اجتماعی و قرب الهی اند و هنگامی که با نیت خالص و شناخت عمیق انجام شوند به فرآیندی عمیق از خودسازی و جامعه سازی تبدیل می گردند.

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه امام علی علیه السلام ، صدقه ، انفاق ، پالایش ، روح ، تزکیه نفس ، اخلاق اسلامی ، تربیت معنوی ، عدالت اجتماعی ، خودسازی ، جامعه سازی ، اخلاص ، ایثار ، سخاوت