بررسی اصول اخلاقی و رفتارهای اجتماعی در دعاهای صحیفه سجادیه و مقایسه آن با آموزه های نهج البلاغه

اصول این مقاله با روش مروری - تحلیلی و با بهره گیری از داده های استخراج شده از نرم افزار جامع الاحادیث، به بررسی اخلاقی و الگوهای رفتار اجتماعی در دعاهای صحیفه سجادیه پرداخته و آنها را با آموزه های اخلاقی و اجتماعی نهج البلاغه مقایسه می کند. یافته ها نشان می دهد که هر دو منبع بر محورهایی همچون کرامت انسانی، خودسازی اخلاقی، مسئولیت پذیری اجتماعی، عدالت محوری و اصلاح روابط انسانی تاکید دارند؛ با این تفاوت که صحیفه سجادیه بیشتر از منظر «تربیت اخلاقی مبتنی بر نیایش» به انسان و جامعه می نگرد در حالی که نهج البلاغه به ویژه در خطبه ها و نامه ها، «تحقق عینی اخلاق در عرصه اجتماع و سیاست» را برجسته می سازد. مرور دعاهای صحیفه نشان می دهد که مضامینی مانند فروتنی، کنترل خشم، خدمت گزاری، رعایت حقوق دیگران و دعا برای اصلاح جامعه به صورت ساختارمند تکرار شده است. داده های حاصل از جامع الاحادیث نشان می دهد که آموزه های نهج البلاغه در حکمت ها، نامه ها و خطبه ها نیز بر رفتارهای اجتماعی صحیح، مبارزه با فساد، رعایت عدالت و ایجاد انسجام اجتماعی تاکید می کند. مقایسه نهایی حاکی از آن است که دو منبع، در عین تفاوت های بیانی و مخاطب، شناختی در بنیان های اخلاقی و رویکردهای اجتماعی کاملا همسو و مکمل یکدیگرند و می توانند منظومه ای جامع برای اخلاق فردی و اجتماعی در اندیشه اسلامی ارائه دهند.

کلیدواژه ها:

صحیفه سجادیه ، نهج البلاغه ، اخلاق اسلامی ، رفتار اجتماعی ، کرامت انسانی ، عدالت ، خودسازی