طراحی الگوی تربیت کودک در پرتو محبت بر اساس احادیث اسلامی

زمینه و هدف: در عصر حاضر بحران های تربیتی و خلا عاطفی ناشی از اومانیسم و ماتریالیسم نظام های تعلیم و تربیت را با چالش های بنیادین مواجه ساخته است. این در حالی است که در آموزه های اسلامی محبت نه صرفا یک توصیه اخلاقی، که یک راهبرد جامع و هسته اصلی تربیت محسوب می شود. با این وصف خلا پژوهشی در زمینه صورت بندی نظام مند «الگوی تربیت محبت محور بر اساس احادیث معصومین (ع)» کاملا محسوس است. این پژوهش درصدد است تا مبانی، روش ها، کارکردها و غایت تربیت کودک در پرتو محبت را از منظر احادیث اسلامی تبیین و ترسیم نماید. این تحقیق با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای استقرایی قیاسی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل تمامی منابع معتبر روایی شیعه همچون اصول، کافی و وسائل الشیعه و بحارالانوار و متون اصیلی چون نهج البلاغه و صحیفه سجادیه است. نمونه گیری به صورت هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری صورت گرفته و داده ها پس از کدگذاری و مقوله بندی، در چهارچوبی میان رشته ای و با بهره گیری از مبانی روانشناسی و فلسفه تعلیم و تربیت تحلیل و تفسیر شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که محبت در نظام تربیتی اسلام الگویی چندبعدی و غایت مدار را تشکیل می دهد. این الگو از یک سو شامل روش های ایجابی و عملی متنوعی: چون بوسیدن و نوازش، سلام کردن (تکریم شخصیت)، همبازی شدن (همدلی)، وفای به عهد، اعتمادسازی و بیان کلامی عشق، تامین امنیت روانی است، از سوی دیگر با تبیین مرزهای دقیق از آفات آن شامل افراط (لوس بارآوردن) و تفریط (خشونت) به شدت پرهیز می دهد. نتایج همچنین آشکار ساخت که محبت، حکیمانه دارای کارکردهای تربیتی بی بدیلی از جمله شکل دهی به عزت نفس و شخصیت، ایجاد وثاقت و اعتماد، زمینه ساز تربیت پذیری و پرورش اطاعت عاشقانه در کودک است. مهم ترین یافته این پژوهش، کشف غایت شناسی محبت است که نشان می دهد این همه مهرورزی حلقه ای از یک زنجیره الهی است که نهایتا به محبت به خدا و عبودیت آگاهانه ختم می شود. نتیجه گیری: بر اساس یافته ها می توان یک مدل مفهومی چهار مرحله ای از تربیت محبت محور در اسلام ترسیم کرد که مسیر تعالی کودک را از پذیرش بی قید و شرط آغاز کرده و پس از گذر از پرورش عاطفی-رفتاری و هدایت حکیمانه به سرمنزل محبت الهی و عبودیت آزادانه رهنمون می سازد. به کارگیری این الگوی جامع می تواند راهگشای والدین و مربیان برای پرورش نسلی مومن، آزاده و برخوردار از سلامت روان باشد.

کلیدواژه ها:

تربیت اسلامی ، محبت ، کودک ، احادیث معصومین (ع) ، الگوی تربیتی ، عزت نفس