تحلیل تطبیقی سازوکارهای توزیع درآمد در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف و بررسی پیامدهای آن بر الگوهای نابرابری درآمدی

هدف این پژوهش تحلیل تطبیقی سازوکارهای توزیع درآمد در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف و بررسی پیامدهای آن بر الگوهای نابرابری درآمدی است. در حالی که اقتصاد متعارف عمدتا بر کارایی، بازار بهینگی پارتویی و نقش نهادهای مالیات ستانی در بازتوزیع تکیه دارد، اقتصاد اسلامی بر اصولی همچون ممنوعیت ربا، زکات، انفاق و مالکیت ترکیبی تاکید می کند که می توانند مسیرهای متفاوتی برای کاهش شکاف درآمدی ترسیم کنند. این مطالعه با بهره گیری از یک چارچوب تحلیلی، ترکیبی داده های مقطعی-زمانی ۳۸ کشور منتخب مسلمان و غیرمسلمان طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ را در یک مدل مقایسهای اقتصادسنجی پیشرفته ارزیابی کرده است. روش شناسی پژوهش شامل تخمین مدل ARDL و مدل پانل PQR برای بررسی اثرات توزیعی در سطوح مختلف درآمدی است. نتایج نشان می دهد که در کشورهایی که شاخص های نهادهای مالی اسلامی شامل سهم تامین مالی بدون ربا، شدت پرداخت زکات و عمق مشارکت های اجتماعی بالاتر است، ضریب جینی شکاف درآمدی دهکی و نابرابری فرصت به طور معنادار پایین تر است. در مقابل، کشورهایی با ساختارهای متعارف سرمایه محور وابسته به نظام بهره و مالیات تصاعدی کاهش نابرابری را عمدتا از مسیرهای ثانویه و پسینی تجربه می کنند. یافته ها تایید می کنند که اقتصاد اسلامی در صورت وجود نهادهای اجرایی کارآمد می تواند سازوکاری پیشینی و خودکار برای کنترل نابرابری ایجاد کند؛ در حالی که اقتصاد متعارف بیشتر بر تنظیمات بعد از وقوع نابرابری تکیه دارد. این مقاله همچنین نشان می دهد که ترکیب عناصر هنجاری اقتصاد اسلامی با ابزارهای سیاستی متعارف می تواند چارچوبی کاراتر برای دستیابی به رشد فراگیر فراهم آورد. نتایج برای سیاستگذاران در کشورهای در حال توسعه از اهمیت ویژه ای برخوردار است زیرا نشان می دهد که تنوع بخشی به ابزارهای توزیع درآمد، حتی در ساختارهای بازار محور می تواند اثرات پایداری بر کاهش نابرابری داشته باشد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد اسلامی ، توزیع درآمد ، نابرابری ، زکات ، مالیه خرد اسلامی