طراحی مدل ارتجاع سازهای محلات شهری در برابر تکانه های ترکیبی با رهیافت پایداری تطابقی (مطالعه موردی شیراز

شهرها به طور فزاینده ای در معرض تکانه های ترکیبی همزمانی دو یا چند مخاطره طبیعی و انسان ساخت قرار دارند، با این حال رویکردهای سنتی مدیریت بحران شهری همچنان بر تحلیل تک مخاطره و مقاومت ایستای سازه ها متمرکز هستند. این پژوهش با هدف طراحی مدل ارتجاع سازهای محلات شهری در برابر تکانه های ترکیبی با رهیافت پایداری تطابقی در کلان شهر شیراز انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی توسعه ای با رویکرد مدل سازی عددی شبکه ای و شبیه سازی مونت کارلو بود. سه محله منتخب (سنگ سیاه با بافت فرسوده و مجاور گسل، سعدی قصر دشت در معرض فرونشست فعال و دروازه قرآن در معرض سیلاب) با استفاده از داده های مکانی سازمان زمین شناسی شهرداری شیراز و شرکتهای آب و گاز به گراف دو بخشی شامل ۳۱۶۵ گره و ۶۰۰۱۰ یال تبدیل شدند. پنج سناریوی ترکیبی زلزله فرونشست سیل نشت گاز، زلزله، سیل فرونشست ترکیدگی زیر ساخت، و سناریوی همه جانبه در ۱۰۰۰ تکرار شبیه سازی شدند. یافته ها نشان داد محله قصر دشت با میانگین احتمال شکست بحرانی ۰.۶۳ و زمان بازیابی ۵۲.۷ ساعت آسیب پذیرترین محله است و ۴۱ درصد گره های آن در دسته بحرانی قرمز قرار می گیرند. تحلیل عاملی اکتشافی بر روی ساختار شبکه نشان داد پنج مولفه خوشه بندی گره های بحرانی، مرکزیت بینابینی، افزونگی مسیرهای جایگزین، نزدیکی به منابع تکانه و تراکم گره در مجموع ۹۱.۶ درصد واریانس رفتار ارتجاعی را تبیین می کنند. گره ۱۲۴۸۷ (تقاطع خیابان سعدی و ۱۵ خرداد) با ضریب نزدیکی ۰.۸۸۰ بحرانی ترین گره شناسایی شد. نتیجه گیری می شود که فقدان افزونگی پویا در شبکه معابر و تاسیسات زیر سطحی مهمترین عامل کاهش ارتجاع سازه ای محلات شیراز در برابر تکانه های ترکیبی است. مدل ارائه شده می تواند به عنوان ابزار اولویت بندی مقاوم سازی و بازتخصیص بودجه در شهرداری شیراز مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ارتجاع سازهای ، تکانه های ترکیبی ، پایداری تطابقی ، محلات ، شهری ، شیراز ، شبیه سازی مونت کارلو