واکاوی ظرفیت های همگرایانه در روابط ایران و عراق با تاکید بر دیپلماسی اجتماعی (مطالعه موردی حوزه های علمی، سلامت مرزی و زیارت)

تحولات ژئوپلیتیکی پس از سقوط رژیم صدام حسین زمینه بازتعریف روابط جمهوری اسلامی ایران و عراق را در ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی فراهم ساخت. پایان حاکمیت بعث در عراق، فرصت های تازه ای برای شکل گیری روابط مبتنی بر اشتراکات تاریخی، فرهنگی و مذهبی میان دو ملت ایجاد کرد. در این چارچوب «دیپلماسی اجتماعی» به عنوان رویکردی مکمل در سیاست خارجی نقش مهمی در مدیریت تنش های ژئوپلیتیکی، تقویت سرمایه اجتماعی فراملی و ایجاد بسترهای همگرایی پایدار میان دو کشور ایفا می کند. پژوهش حاضر با تمرکز بر چهار مولفه اصلی شامل تبادلات علمی و آموزشی، دیپلماسی سلامت، بازارچه مرزی اروندکنار و دیپلماسی زیارت به بررسی ظرفیت های همگرایانه روابط ایران و عراق می پردازد. این مولفه ها به عنوان مهم ترین بسترهای تعاملات مردمی، نخبگانی و اقتصادی نقش تعیین کننده ای در شکل گیری هنجارهای مشترک و کاهش بی اعتمادی های تاریخی دارند. سوال اصلی پژوهش آن است که دیپلماسی اجتماعی چه نقشی در تقویت همگرایی و کاهش واگرایی در روابط ایران و عراق پساصدام دارد؟ یافته ها نشان می دهد که شکل گیری چارچوب های معنایی مشترک، توسعه زیرساخت های لجستیکی و اقتصادی، گسترش تعاملات نخبگانی و مردمی، و بهره گیری از ظرفیت های فرهنگی و زیارتی می تواند زمینه ساز همگرایی پایدار و ارتقای قدرت نرم دو کشور در سطح منطقه ای شود. بر این اساس دیپلماسی اجتماعی می تواند به عنوان ابزاری راهبردی نقش مهمی در بازتعریف مناسبات ایران و عراق و تبدیل فرصت های مشترک به مزیت های ژئوپلیتیکی ایفا کند.

کلیدواژه ها:

روابط ایران و عراق ، دیپلماسی اجتماعی ، همگرایی منطقه ای ، دیپلماسی زیارت ، تبادلات علمی و آموزشی