واکاوی آینده حکمرانی و تمدن نوین قرآنی در فقه شیعه

پژوهش حاضر با هدف واکاوی آینده حکمرانی و تمدن نوین قرآنی در فقه شیعه نشان می دهد که قرآن کریم، فراتر از متن مقدس، منشور جامع حکمرانی و تمدن سازی است و فقه امامیه به مثابه نرم افزار عملیاتی آینده حکمرانی، قابلیت طراحی و اداره تمدنی عادلانه، پویا و پایدار را در افق های پیش رو دارد. با روش توصیفی-تحلیلی و بهره گیری از منابع قرآنی، روایی و فقهی، ابتدا مفاهیم کلیدی (حکمرانی قرآنی، تمدن نوین، فقه آینده نگر) تبیین شد؛ سپس بنیان های قرآنی حکمرانی در عرصه های هستی شناختی، انسان شناختی، جامعه شناختی و تمدنی بررسی گردید. در ادامه، مبانی آینده حکمرانی از منظر قواعد کلیه، احکام حکومتی، ولایت فقیه و فقه مقتضیات زمان تحلیل شد و نقش فقه شیعه در شکل گیری نهادهای کلان آینده ساز (بیت المال، جهاد، شورا) و قوانین زمان مند و پیش برنده نشان داده شد. همچنین چالش های ساختاری (سلطه سکولار و بی تفاوتی دینی)، معرفتی (تحجر و غرب زدگی) و بین المللی (تهاجم فرهنگی و تحریم) شناسایی و راهکارهای فقهی-عملیاتی برای هر یک در افق آینده ارائه گردید. نتیجه آن است که تمدن نوین قرآنی، نه آرمان انتزاعی، بلکه پروژه ای آینده محور و عملیاتی است که با بازخوانی فقه در قالب «فقه حکمرانی» و «فقه تمدن ساز»، قابل تحقق است؛ مشروط بر آنکه حوزه ها، حاکمان و مردم، عزم جمعی آینده نگر برای نهادسازی، قانون گذاری و فرهنگ سازی بر اساس احکام الهی پیدا کنند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، تمدن ، قرآن ، فقه