ارزیابی میزان تغییرات بهره وری آب کشاورزی در حوضه آبریز هیرمند با استفاده از داده های ماهواره ای چندسنجنده ای

تخصیص منابع آب مرزی، به ویژه در حوزه آبریز هیرمند بین ایران و افغانستان، همواره موضوعی مناقشه آمیز بوده است. ایران از عدم رعایت سهم خود طبق معاهده بین المللی شکایت دارد، در حالی که افغانستان کاهش جریان منابع آب را به تغییرات اقلیمی نسبت می دهد. هدف این تحقیق استفاده از سنجش از دور به عنوان ابزاری بی طرف برای تحلیل و شفاف سازی تخصیص منابع آب در این منطقه است. بررسی داده ها از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ نشان داد که مقدار بارش و الگوی آن، به ویژه پوشش برف، تغییرات قابل توجهی نداشته است. اراضی کشاورزی در حوزه هیرمند از ۱۱۱,۰۰۰ هکتار به ۲۱۶,۰۰۰ هکتار افزایش یافته و مصرف آب در بخش کشاورزی از ۱.۵ میلیارد مترمکعب به ۳.۲ میلیارد مترمکعب در سال ۲۰۲۰ رسیده است. همچنین، نتایج کاربرگ تبخیر و تعرق حسابداری WA+ نشان داد که میزان آب سودمند و غیرسودمند در این حوضه به طور چشمگیری متفاوت است. در سال ۲۰۰۳، آب سودمند ۲۶۷۳.۲۵ میلی متر و آب غیرسودمند ۲۸۷۴.۹ میلی متر بوده است، در حالی که در سال ۲۰۱۸ این مقادیر به ۴۶۲۳.۷۵ میلی متر و ۵۲۴۲.۶۸ میلی متر افزایش یافته است. این نشان دهنده افزایش مصرف آب غیرسودمند در حوضه است. نتایج نشان می دهد که کشاورزی بزرگ ترین مصرف کننده منابع آب در افغانستان است و نقش عمده ای در کاهش جریان ورودی به ایران دارد. تصاویر ماهواره ای به عنوان ابزاری موثر برای تخصیص منابع آب به طور عادلانه و بهینه در این منطقه می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

هیرمند ، بهره وری ، حسابداری آب ، سنجش از دور