کاوش تجربی اثرات شرطی سازی رفتاری در تقویت عادت مطالعه منظم و کاهش اهمال کاری تحصیلی در نوجوانان

هدف پژوهش حاضر با هدف کاوش عمیق تجربه زیسته نوجوانان ایرانی از یک مداخله ۱۲ هفته ای مبتنی بر اصول شرطی سازی کنشی، تقویت مثبت برنامه ریزی شده سیستم، توکن قرارداد رفتاری و محو تدریجی تقویت کننده ها در جهت ایجاد عادت مطالعه منظم و کاهش اهمال کاری تحصیلی انجام شد. روش مطالعه کیفی با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) بود. ۱۱ نوجوان ۱۵ تا ۱۸ ساله (۶ دختر و ۵ پسر) دارای اهمال کاری شدید تحصیلی به صورت هدفمند انتخاب شدند. مداخله به صورت انفرادی و با همکاری والدین اجرا شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق پس از مداخله و در هفته ۲۰، یادداشت های روزانه نوجوانان و مصاحبه با والدین گردآوری و با روش استاندارد IPA تحلیل شد. یافته ها: چهار تم فراگیر استخراج شد (۱) احساس کنترل شدن و مقاومت اولیه (۲) چانه زنی درونی و بازتعریف معنا (۳) خودکار شدن عادت و تجربه تسلط درونی (۴) نقش زمینه های اجتماعی و تهدیدهای پایدار. نتایج نشان داد که موفقیت و پایداری تغییر رفتاری نه صرفا به قدرت تقویت کننده های بیرونی بلکه به میزان درونی سازی، معنا، حفظ حس خودمختاری و بازسازی هویت تحصیلی وابسته است. نتیجه گیری: شرطی سازی کنشی در نوجوانی زمانی اثر بخش و پایدار است که از یک تکنیک مکانیکی به فرصتی برای رشد هویت و خودتنظیمی معنادار تبدیل شود. یافته ها بر لزوم مشارکت واقعی نوجوان در قرارداد محو زودهنگام و هوشمندانه تقویت کننده های بیرونی و آموزش والدین برای عقب نشینی به موقع تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

پدیدارشناسی تفسیری ، شرطی سازی کنشی ، اهمال کاری تحصیلی ، عادت مطالعه منظم ، تجربه زیسته