تحلیل الگوهای کنترل عواطف در دختران نوجوان

کنترل عواطف به عنوان فرآیند نظارت، ارزیابی و تعدیل تجربیات هیجانی، نقشی محوری در سازگاری روانی-اجتماعی، پیشگیری از آسیب های رفتاری و دستیابی به کفایت تحصیلی در دوره نوجوانی ایفا می کند. با توجه به تفاوت های زیستی، شناختی و اجتماعی-فرهنگی در مسیر تحول، دختران نوجوان الگوهای متمایز و منحصربه فردی را در تنظیم هیجانات خود تجربه می کنند که درک عمیق آن برای طراحی مداخلات هدفمند ضروری است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل جامع الگوهای کنترل عواطف در دختران نوجوان و بررسی ارتباط این الگوها با متغیرهای فردی و زمین های انجام شد. این مطالعه با رویکرد ترکیبی اکتشافی متوالی در دو فاز کیفی و کمی اجرا گردید. در فاز اول کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی تفسیری، تجربه زیسته ۲۵ دختر نوجوان ۱۴ تا ۱۸ ساله در مواجهه با هیجانات شدید و راهبردهای کنترل آن ها مورد کاوش قرار گرفت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با روش تحلیل مضامین کلارک و براون مورد تحلیل قرار گرفت. در فاز دوم کمی، ۴۵۰ دختر نوجوان از مدارس مناطق مختلف با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند و به پرسشنامه های استانداردشده مقیاس دشواری در تنظیم هیجان (DERS)، مقیاس تنظیم هیجان شناختی (CERQ)، پرسشنامه خودسنجی عواطف مثبت و منفی (PANAS) و مقیاس تاب آوری نوجوانان پاسخ دادند. داده های کمی با استفاده از تحلیل خوشه بندی سلسله مراتبی و K-Means، تحلیل مسیر و مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری حاکی از آن بود که الگوهای ناکارآمد (نشخوارگری و برون ریزی) با سطوح بالاتر اضطراب، افسردگی و نشانه های جسمانی سازی و همچنین عملکرد تحصیلی پایین تر رابطه مثبت معنی دار دارند. در مقابل، الگوی انطباقی-شناختی و الگوی جستجوی حمایت اجتماعی با سطح بالاتر تاب آوری، رضایت از زندگی و کفایت اجتماعی مرتبط بودند. یافته ها نشان می دهند که دختران نوجوان عمدتا از الگوهای کنترلی استفاده می کنند که با درونی سازی پریشانی و اجتناب از مواجهه فعال با منبع هیجان همراه است. این نتایج لزوم طراحی برنامه های آموزشی مبتنی بر تقویت راهبردهای انطباقی (به ویژه بازسازی شناختی) و ترویج الگوهای جستجوی حمایت سازنده را خاطرنشان می سازد. چنین مداخلاتی باید با در نظر گرفتن بافت فرهنگی و خانوادگی طراحی شوند تا اثربخشی لازم را در ارتقای سلامت هیجانی این قشر داشته باشند.

کلیدواژه ها:

کنترل عواطف ، تنظیم هیجان ، دختران نوجوان ، تاب آوری