عدالت کیفری و حقوق بشر در برخورد با نوجوانان بزهکار در ایران

پژوهش حاضر با هدف بررسی تعامل میان عدالت کیفری و حقوق بشر در برخورد با نوجوانان بزهکار انجام شده و تلاش می کند نحوه عملکرد نظام های قضایی را در مواجهه با این گروه آسیب پذیر تحلیل کند. نوجوانان به دلیل ویژگی های رشدی، روان شناختی و اجتماعی خود، مستحق برخوردی متمایز از بزرگسالان اند؛ ازاین رو اسناد بین المللی همچون کنوانسیون حقوق کودک، قواعد پکن، قواعد ریاض و قواعد هاوانا بر لزوم اتخاذ رویکرد حمایتی، تربیتی و بازپرورانه تاکید دارند. در این مطالعه، ابتدا مبانی نظری مرتبط با عدالت کیفری نوجوانان و دیدگاه های جرم شناختی تبیین شده، سپس استانداردهای بین المللی و الزامات حقوق بشری در فرآیند دادرسی، بازداشت، بازپروری و اجرای مجازات بررسی می شود. بخش دیگری از مقاله به تحلیل قوانین ایران، شامل قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، اختصاص دارد؛ قوانینی که اگرچه گام هایی به سوی سازگاری با اصول حقوق بشری برداشته اند، اما همچنان با چالش هایی چون عدم اجرای کامل، ضعف سازوکارهای حمایتی، کمبود نیروی متخصص، و تعارض برخی مقررات با استانداردهای جهانی مواجه اند. در ادامه، موانع ساختاری و اجرایی نظام عدالت کیفری ایران در رسیدگی به جرایم نوجوانان و پیامدهای آن بر حقوق بنیادین آنان بررسی شده و در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح قوانین، ارتقای شیوه های دادرسی و تقویت سیاست های بازپرورانه ارائه می گردد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تقویت سازوکارهای حمایتی، تخصصی سازی فرآیند رسیدگی، و تکیه بر اقدامات جایگزین حبس، مهم ترین راهکارها برای تحقق عدالت کیفری مبتنی بر کرامت انسانی نوجوانان است.

کلیدواژه ها:

عدالت کیفری نوجوانان ، حقوق بشر ، بزهکاری نوجوانان ، کنوانسیون حقوق کودک ، دادرسی عادلانه ، مسئولیت کیفری نوجوان ، اقدامات تامینی و تربیتی