بازتاب مفهوم حفظ آبرو در ساختار حکایات گلستان سعدی: تحلیل جامعه شناختی یک سازوکار کنترل اجتماعی

ادبیات کلاسیک فارسی، به ویژه آثار تعلیمی، نقشی اساسی در بازنمایی و انتقال هنجارهای اجتماعی و اخلاق جمعی ایفا کرده است و گلستان سعدی از برجسته ترین نمونه های این سنت به شمار می آید. زمینه پژوهش حاضر بر این فرض استوار است که مفاهیمی چون «حفظ آبرو» در این اثر، صرفا ارزش هایی اخلاقی نیستند، بلکه کارکردی اجتماعی در تنظیم رفتار فردی و جمعی دارند. هدف پژوهش، تحلیل چگونگی بازتاب مفهوم حفظ آبرو در ساختار حکایات گلستان سعدی و تبیین نقش آن به عنوان سازوکاری موثر در کنترل اجتماعی غیررسمی است. روش تحقیق از نوع کیفی، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است که در آن متن گلستان به عنوان منبع اصلی و پژوهش های معتبر دانشگاهی به عنوان منابع پشتیبان مورد استفاده قرار گرفته اند. تحلیل داده ها با تکیه بر رویکرد جامعه شناسی ادبیات و مفاهیم کنترل اجتماعی انجام شده و بر الگوهای رفتاری، پیامدهای اجتماعی کنش ها و نقش قضاوت جمعی تمرکز دارد. نتایج پژوهش نشان می دهد که سعدی با بهره گیری از زبان موجز، طنز ظریف و روایت های تمثیلی، مفهوم آبرو را به عنوان سرمایه ای اجتماعی بازتولید می کند که نقش مهمی در هدایت رفتار فرد، حفظ نظم اجتماعی و پیشگیری از انحرافات ایفا می نماید. همچنین مشخص شد که کنترل اجتماعی در گلستان عمدتا بر پایه سازوکارهای غیررسمی مانند ترس از بی آبرویی، داوری اجتماعی و درونی سازی هنجارها استوار است و آبرو مفهومی فراطبقاتی و مبتنی بر اخلاق و کنش اجتماعی تلقی می شود.

کلیدواژه ها:

گلستان سعدی ، حفظ آبرو ، کنترل اجتماعی ، جامعه شناسی ادبیات