تحلیل تکنیک جریان سیال ذهن در رمان عزازیل اثر یوسف زیدان

رمان «عزازیل» اثر یوسف زیدان یکی از آثار برجسته ادبیات معاصر عرب است که با بهره گیری خلاقانه از تکنیک جریان سیال ذهن، تحولی چشمگیر در روایت داستانی و شخصیت پردازی رقم زده است. این پژوهش با هدف تحلیل عمیق و نظام مند کاربرد جریان سیال ذهن در این رمان به بررسی ابعاد مختلف ساختار، روایی، زبان شخصیت پردازی و مضامین فلسفی و الهیاتی آن می پردازد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و تحلیل نمونههای متنی است. این مقاله نشان داده میشود که زیدان با فاصله گرفتن از روایت خطی و سنتی موفق شده است با استفاده از جریان سیال ذهن، لایه های پیچیده و چند بعدی ذهنیت شخصیت اصلی (هیبا را به تصویر بکشد و از این طریق کشمکشهای درونی تردیدها و بحرانهای هویتی او را به شکلی ملموس و باورپذیر بازنمایی کند. تحلیل نمونه های متنی رمان نشان میدهد که تکنیکهایی چون تک گویی درونی تداعی آزاد، معانی پرشهای زمانی و زبان شاعرانه نقش بسزایی در خلق روایتی غیرخطی و چندصدایی دارند. این ویژگیها موجب شده اند تا روایت عزازیل از حالت تک بعدی و خطی خارج شود و به فضایی دیالوگ محور و کارناوالی نزدیک گردد که در آن صداهای متضاد و دیدگاههای مختلف درباره ایمان، شک عقل و احساس در کنار هم حضور دارند. همچنین مقایسه تطبیقی کاربرد جریان سیال ذهن در عزازیل با آثار شاخص ادبیات غربی مانند آثار جویس و وولف تفاوتها و نوآوریهای زیدان را در بومی سازی این تکنیک و پرداختن به مضامین تاریخی و الهیاتی برجسته میسازد. از دیگر یافتههای پژوهش میتوان به نقش جریان سیال ذهن در تعمیق شخصیت پردازی افزایش انعطاف پذیری روایت و ایجاد امکان پرداختن به لایه های مختلف روانی و فلسفی اشاره کرد. این مقاله همچنین به چالشها و محدودیت های پژوهش در زمینه نهمین همایش ملی پژوهش های نوین در حوزه علوم انسانی مطالعات اجتماعی و جمعیتی تحلیل این تکنیک در ادبیات عربی میپردازد و راهکارهایی برای مطالعات آینده ارائه میدهد. در نهایت پژوهش حاضر نشان میدهد که عزازیل نه تنها نمونه ای موفق از کاربرد جریان سیال ذهن در ادبیات عرب است بلکه الگویی الهام بخش برای نویسندگان و پژوهشگران حوزه ادبیات تطبیقی محسوب میشود.

کلیدواژه ها:

عزازیل یوسف زیدان ، جریان سیال ذهن ، تکنیک ، روایی ، رمان معاصر عربی