نقش دیوان بین المللی دادگستری در تفسیر مشروعیت اقدامات شورای امنیت: از تعامل قضایی تا نظارت هنجاری

رابطه میان دیوان بین المللی دادگستری و شورای امنیت سازمان ملل متحد، یکی از ابعاد بنیادین و در عین حال چالش برانگیز نظم حقوقی بین المللی است. از یک سو، دیوان به عنوان رکن قضایی ملل متحد، وظیفه تفسیر حقوق بین الملل و حل وفصل اختلافات حقوقی میان دولت ها را برعهده دارد. از سوی دیگر، شورای امنیت، به عنوان رکن سیاسی-اجرایی، گاهی تصمیماتی اتخاذ می کند که از منظر حقوقی محل تردید یا اعتراض است. در چنین شرایطی، این پرسش بنیادین مطرح می شود آیا دیوان می تواند نقش کنترل کننده یا حتی تصحیح گر تصمیمات شورا را ایفا کند؟ این مقاله با استفاده از روش تحلیلی توصیفی و از رهگذر مطالعه تطبیقی آرای دیوان در قضایایی چون لاکربی، دیوار حائل، اوکراین و میانمار، تلاش می کند نشان دهد اگرچه میان این دو نهاد نوعی تنش ساختاری وجود دارد،اما دیوان در حال بازتعریف کارکرد خویش به مثابه «تضمین کننده مشروعیت حقوقی در فضای بی عملی سیاسی» است. مقاله حاضر با ارائه چارچوب های مفهومی نوین همچون "بازبینی غیرمستقیم اقدامات شورا" و "دیوان به مثابه وجدان هنجاری سازمان ملل"، تلاش می کند گامی در جهت تئوریزه کردن نقش قضایی دیوان در برابر قدرت سیاسی شورای امنیت بردارد. همچنین با بهره گیری از مدل تطبیقی، پیشنهادهایی برای بازمهندسی ساختار نظارتی منشور ملل متحد ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

دیوان بین المللی دادگستری ، شورای امنیت ، بازبینی غیرمستقیم ، مشروعیت هنجاری ، حقوق بین الملل