مقاومت برخی از ارقام تجاری و لاین های امیدبخش گندم ایران به بیماری زنگ قهوه ای (.Puccinia triticina Eriks) در مراحل گیاهچه و گیاه کامل

بیماری زنگ قهوه ای گندم، که توسط قارچ Puccinia triticina ایجاد می شود، یکی از بیماری های مهم گندم در ایران است. کشت ارقام مقاوم به بیماری موثرترین، اقتصادی ترین و از نظر زیست محیطی سالم ترین روش کنترل بیماری به شمار می رود. در تحقیق حاضر، مجموعه ای جدید از ۵۲ ژنوتیپ گندم نان و دوروم متشکل از ارقام تجاری و لاین های امیدبخش در دست نامگذاری برنامه های به نژادی گندم آبی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر به همراه شاهد حساس به بیماری (رقم بولانی) در مراحل گیاهچه و گیاه کامل نسبت به بیماری زنگ قهوه ای مورد ارزیابی قرار گرفتند. بررسی در مرحله گیاهچه با استفاده از شش پاتوتیپ از قارچ عامل بیماری در شرایط گلخانه درکرج و بررسی در مرحله گیاه کامل طی دو سال زراعی ۰۲-۱۴۰۱ و ۰۳-۱۴۰۲ در دو ایستگاه تحقیقات کشاورزی صفی آباد (دزفول) و شاوور (اهواز) در شرایط آلودگی مصنوعی مزرعه و در دو ایستگاه تحقیقاتی کلاردشت و پارس آباد مغان در شرایط آلودگی طبیعی انجام شد. بر اساس نتایج آزمایشات انجام شده در مرحله گیاهچه، ۳۵% ژنوتیپ های مورد آزمایش در این مرحله نسبت به تمام جدایه های قارچ عامل بیماری مقاوم بودند. نتایج بررسی های مزرعه ای نیز نشان داد که تمامی ژنوتیپ های اقلیم گرم و مرطوب شمال، اقلیم گرم و خشک جنوب و برنامه دوروم، ۷۵% از ژنوتیپ های اقلیم معتدل، ۶۰% از ژنوتیپ های برنامه شوری و ۴۲% از ژنوتیپ های اقلیم سرد از مقاومت قابل قبول (شدت آلودگی ۵۰MS، ۵۰MR، ۴۰S و کمتر) در برابر بیماری برخوردارند. در این پژوهش پنج ژنوتیپ گندم آراز، N-۹۸-۲۰، C-۹۸-۷، C-۹۸-۸ و CD-۹۹-۱۵ با وجود حساسیت در مرحله گیاهچه نسبت به تمام جدایه های زنگ قهوه ای، در مرحله گیاه کامل در برابر بیماری مقاوم بودند. احتمال دارد که این ارقام دارای ژن یا ژن های مقاومت مرحله گیاه کامل باشند.

کلیدواژه ها:

گندم نان ، گندم دوروم ، مقاومت مرحله گیاهچه ، مقاومت مرحله گیاه کامل ، حساسیت