بررسی ابعاد خلوت در معماری مبتنی بر همساختی مکان و رفتار در بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی

یکی از مهمترین جلوه های روحانی طبع بشر نیاز مبرم به جست و جوی درونی و سیر در انفس می باشد. کاوش به سمت درونی بی پایان و نامحدود. خلوت و احساس با خود بودن یک ضرورت اجتناب ناپذیر برای انسان می باشد. معماری در طول تاریخ بشریت همواره جولانگاه امن برای این سیر و سفر درونی و ایجاد یک همساختی مناسب بین مکان و رفتار در مخاطب بوده است . ساختمان ها با ایجاد خرده مکان ها و یا نشانه پردازی های متعدد، مهمترین عنصر خلوت ساز در شهر برای ایجاد احساس تفرد و با خود بودن و با خود اندیشیدن بوده اند. پژوهش ها و تحقیقات نشان می دهد ساختار کالبدی ابنیه به جای مانده از تاریخ ، مجسم کننده خلوتگاه های متعدد در خود بوده اند. یکی از بهترین مثال ها در این مورد بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی واقع در شهر اردبیل می باشد که با استفاده از پارادایم های نظری و اندیشه ای عرفان و حکمت و نیز بهره مندی از هنر ناب ایرانی توانسته است صناعت و حکمت در معماری را به اوج برساند. تحقیق حاضر به روش میدانی و توصیفی _ تحلیلی و مبتنی بر متون کتابخانه ای به بررسی مقوله خلوت و خلوتگاه در ساختار پلان، نما، منظر بیرونی بنا، تزیینات، آذین بندی ، حیاط و صحن و سرای بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی می پردازد. بررسی ه ای انجام یافته نشان می دهد که بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی با بهره گیری از اصول پارادایم های نظری تولید و تدوین فضاها و مکان های خلوت انگیز و با تاکید بر خلوت آیینی و عرفانی و با نگاه هدایتگرانه به باشندگان فضای زیستی ، ماده و کالبد و ساختار خود را در جهت ایج اد همساختی مکان - رفتار و تشکیل خلوت سلسله مراتبی به کار برده است .

کلیدواژه ها:

خلوت ، بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی ، همساختی مکان- رفتار