بررسی جلوه های صبر، توکل، رضا در سه اثر منثور عرفانی (اسرارالتوحید، کیمیای سعادت، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه)

بر اساس آموزه های ادبیات ایران اسلامی، صبر، نشانه ایمان و استقامت مومن است و توکل، جهد و کوشش وی و رضا، مقام واصلان است. آنچه که به عنوان جلوه های صبر، توکل و رضا بر اساس سه اثر وزین منثور در حوزه ادبیات در این مقاله ارائه میگردد، تلاشی است برای نمایاندن ماهیت این سه مقام بلند عرفانی در متون صوفیانه، به ویژه اسرارالتوحید، کیمیای سعادت و مصباحالهدایه و مفتاح الکفایه. از آن جایی که، اسرارالتوحید از آثار منثور قرن چهار و پنج (ه. ق)، کیمیای سعادت متعلق به قرن پنجم (ه. ق) و مصباح الهدایه و مفتاحالکفایه مربوط به قرن هشتم (ه. ق)، از آثار ارزشمند و متعالی در زبان و ادب فارسی و عرفان ایرانی و اسلامی میباشند، در آنها نکات و آموزه های اخلاقی و تعلیمی بسیاری نیز دیده میشود. خالقان این آثار، برای تعلیم مقامات عرفانی، علاوه بر اقتباس از کلام الهی، از احادیث نبوی و اقوال بزرگان دینی و عرفانی بهره جسته اند. در این مقاله نخست براساس ساختار، میزان کاربرد سه مقام عرفانی در این سه کتاب، به طور خاص و همچنین سایر منابع به طور عام، پس از شرح اصل مطالب به آنها پرداخته شده و تعریفی مشخص از آنها ارائه شده است و سپس مفاهیم اخلاقی، تعلیمی و اندیشه های عارفانه آنان مورد بررسی قرار گرفته است و سعی شده است تا جلوه های سه مقام عرفانی بررسی و ضمن استخراج معانی به دست آمده از هر اصطلاح و شواهد موجود در منابع، مفهوم این مقامات عرفانی، تحلیل و بررسی شوند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، صبر ، توکل ، رضا ، اسرارالتوحید ، کیمیای سعادت ، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه