جایگاه آینده پژوهی اسلامی، تبیین واصول آن از منظر آیات قرآن و روایات

آینده پژوهی به عنوان دانش شناخت و شکل دهی به آینده، امروزه جایگاه مهمی در دنیا پیدا کرده و وارد عرصه های مختلف زندگی بشر اعم از فرهنگ، سیاست، اقتصاد، اجتماع و... شده است. این دانش نو پدید، با اینکه ریشه در گذشته تاریخ دارد ؛ اما سامان جدیدی پیدا کرده و دارای اصول، مبانی، رویکردها و روش های خاصی شده است.از آنجایی که رشد و بالندگی آینده پژوهی در غرب بوده، مبانی و اصول آن نیز از مدرنیته غربی تاثیر پذیرفته و رنگ و بوی اومانیستی و سکولار به خود گرفته است. بر این اساس برای بومی سازی آینده پژوهی، باید پالایش جدی در رویکردها و مبانی آن صورت گیرد و از منظر دینی – بخصوص از منظر قرآنی – به آن پرداخته شود. شناخت رویکردهای آینده شناسانه قرآن و توجه به جایگاه آموزه مهدویت در آن، می تواند کمک شایان توجهی در بومی سازی آینده پژوهی کرده و جنبه های دینی آن را تقویت و یافته های آن را واقعی تر سازد. بدین منظور با استفاده از روش تفسیری- اکتشافی بر مبنای نظریه تصویرسازی، آیات ناظر مساله پژوهش را مورد بررسی قراردادیم و در ضمن آن امکان کاربست برخی اصول آینده پژوهی نیز در این مورد به آزمون گذاشته شد که در نهایت به این نتایج ختم گردید: نگاه قرآن نسبت به آینده جوامع بشری نگاه خوشبینانه است و اسلوب که قرآن در تحلیل آینده بهکار گرفته از این ظرفیت و ظرافت برخوردار است که آن را در قالب اصول آینده پژوهی مثل رویدادشناسی و تحلیل روند نیز نشان داد.تامل در رویکرد قرآن نسبت به آینده و شیوه خاص تبیینی آن، این گمانه را تقویت می نمود که برخی اصول آینده پژوهی با این اسلوب قرآن و آرمان گرایی هم پوشانی داشته باشد؛ لذا در خلال تفسیر آیات مربوطه، امکان کاربست این اصول را در تبیین آینده جهان از منظر قرآن کریم نیز به محک آزمایش گزاردیم. بنابراین هرچند برای اطمنان به یافته ها و نتایج پژوهش های مستند به قرآن، در حوزه درون دینی، اتقان و اعتبار دینی آن کافی است. اما علاوه برآن، در حوزه اعتبار برون دینی، آینده سازی نیز یافته ها و نتایج این پژوهش را می توان براساس روش آینده پژوهی و به خصوص براساس شناسایی و تحلیل روندها و رویدادها که در این روش مطرح است، نیز نشان داد.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، قرآن ، تحلیل روند ، آرمان گرایی ، آینده سازی