بررسی اثرات کشت مخلوط یونجه چندساله با گراس ها بر عملکرد و کیفیت علوفه در شرایط دیم

به منظور مقایسه کشت خالص و مخلوط یونجه و سه گونه گرامینه مرتعی، و همچنین نحوه کشت مخلوط آنها، آزمایشی در سال های زراعی ‮‭1387‬ لغایت ‮‭1390‬ در مناطق اکولوژیک بجنورد، همند آبسرد، اسلام آباد غرب، بروجرد و سمیرم به اجرا درآمد. این آزمایش به صورت کرت های خرد شده در قالب بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار اجرا شد. تیمار اصلی در ‮‭13‬ سطح، شامل کشت خالص ‮‭100‬ درصد یونجه، علف گندمی بلند ‭Agropyron elongatum‬، علف گندمی تاجدار ‭Agropyron cristatum ‬و فستوکای بلند ‭Festuca arundinaceas ‬و همچنین مخلوط ‮‭25‬-،‮‭50-50 75‬ و ‮‭75-25‬ درصد از یونجه زراعی و سه گونه مرتعی فوق بود. تیمار فرعی نیز در دو سطح شامل مخلوط کردن همزمان بذرها در مرحله کشت ‭(Mixcroping) ‬و کشت مجزا در خطوط کنارهم ‭(Intercropping) ‬در نظر گرفته شد (جدول ‮‭2-1‬). نتایج حاصل از مکانها و سالهای مختلف به وسیله تجزیه مرکب آزمون شد. در این تحقیق عملکرد علوفه خشک علوفه و صفات کیفی علوفه شامل درصد پروتیین خام، درصد کربوهیدراتهای محلول، درصد هضم پذیری توسط دستگاه طیف سنج مادون قرمز نزدیک‭NIR ‬اندازه گیری شد. سودمندی کشت مخلوط از طریق محاسبه نسبت برابری زمین ‭LER ‬محاسبه شد. داده ها بصورت طرح اسپلیت پلات تجزیه شدند و میانگین ها توسط آزمون دانکن دسته بندی شدند. در مقایسه میانگین عملکرد علوفه بر روی داده های 5 ایستگاه نتایج نشان داد که تیمارهای کشت خالص یونجه، کشت خالص ‭A.elongatum ‬و مخلوط (یونجه‭+A.elongatum) ‬و مخلوط(%‮‭50‬یونجه+‮‭50‬‭%A.cristatum) ‬با دامنه عملکرد ‮‭1500‬ تا ‮‭1800‬ کیلوگرم درهکتار در همه محیط ها عملکرد بیشتری داشتند با توجه به نتایج تیمار (%‮‭75‬یونجه+‮‭25‬‭%(A.elongatum ‬با ‮‭1800‬ کیلوگرم عملکرد علوفه بیشتری داشت. نسبت برابری زمین ‭LER ‬در کشت ‭(Intercroping) ‬در همه ایستگاه ها بیشتر از 1 بود که نشاندهنده برتری الگوی کشت مخلوط به روش خطوط کنار هم بود. در مقایسه میانگین تیمارها از لحاظ صفات کیفی نتایج نشان داد که یونجه خالص با میانگین ‮‭19/3‬ بیشترین درصد پروتیین خام در همه ایستگاه ها داشت. تیمارهای (یونجه‭+A.cristatum) ‬و (یونجه‭+(A.elongatum) ‬از این لحاظ در مرتبه های بعدی قرار گرفتند. کمترین درصد پروتیین خام مربوط به کشت های خالص هر سه گونه گراس بود. از نظر عملکرد پروتیین خام در واحد سطح ، یونجه خالص با عملکرد ‮‭320‬ کیلوگرم در هکتار در همه ایستگاه ها عملکرد پروتیین بیشتری داشت. تیمار کشت مخلوط (%‮‭75‬یونجه+‮‭25‬‭%(A.elongatum ‬با ‮‭250‬ کیلوگرم در هکتار در مرتبه دوم قرار گرفت و تیمارهای (یونجه‭+A.cristatum) ‬در مراتب بعدی قرار گرفتند. همچنین عملکرد پروتیین خام در الگوی کاشت ‭Intercrop ‬نسبت به ‭Mixcrop ‬بیشتر بود با توجه به نتایج کشت مخلوط (%‮‭75‬ یونجه+‮‭25‬‭%(A.elongatum ‬با الگوی ‭Intercrop ‬برای احیا دیمزارهای کم بازده و مراتع مخروبه پیشنهاد گردید. واژه های کلیدی: کشت مخلوط، یونجه، علف گندمی بلند، علف گندمی تاجدار، فستوکای بلند عملکرد و کیفیت علوفه، نسبت برابری زمین ‭LER