بررسی تنوع ژنتیک تیپ های طبیعی مرکبات ایرانی با استفاده از نشانگرهای ملکولی

در مرکبات تاریخچه طولانی کشت، پراکنش وسیع در دنیا، هم باروری بین گونه ها، دورگ گیری های جنسی و جهش های فراوان باعث گردیده که ارقام بسیار زیادی از انواع مرکبات در جهان وجود داشته باشد که شناسایی دقیق و مطمین آنها یک مشکل قابل توجه در صنعت مرکبات کاری محسوب می شود. از طرفی برای اصلاح و تولید ارقام مناسب نیاز به داشتن قدرت انتخاب بالا بین گیاهان موجود می باشد و این خود مستلزم شناسایی مواد گیاهی و تنوع موجود در بین آنها است. بنابراین تعیین تنوع ژنتیکی و شناسایی ارقام، پایه اساسی و اولیه برای تحقیقات ژنتیکی و برنامه های اصلاح نبات محسوب می شود. در این راستا نشانگر ‭ISSR ‬اطلاعات سودمندی را در مورد قرابت ژنتیکی تیپ های ناشناخته فراهم می آورد. تاکنون چنین مطالعه پایه ای در مورد تیپ های طبیعی مرکبات حفاظت شده در ایران انجام نشده است و لازم است به عنوان تکمیل کننده روش های مرفولوژیک و ملکولی دیگر، چندشکلی موجود در بین بیوتیپ های طبیعی با استفاده از آغازگرهای ‭ISSR ‬مورد تجزیه قرار گرفته تا بتوان از اطلاعات بدست آمده در حفظ و نگهداری و استفاده بهینه از آنها به عنوان ژرم پلاسم در به نژادی حداکثر استفاده را به عمل آورد. دسته بندی افراد با استفاده از تجزیه خوشه ای توسط نرم افزار ‭NTSYS-pc‬صورت گرفت. تجزیه خوشه ای به روش ‭UPGMA ‬و ضریب تشابه جاکارد که دارای بیشترین مقدار ضریب همبستگی کوفنتیک بود (‮‭0/78‬)، انجام شد. دندروگرام در ضریب تشابه ‮‭0/53‬ برش داده شد و ژنوتیپ ها در 9 گروه اصلی ‭(A‬، B، C، D، E، F، G، ‭H ‬و ‭I) ‬گروه بندی شدند. گروه ‭A ‬به دو زیرگروه تقسیم می شود. زیرگروه اول شامل ژنوتیپ های ،1 ،4 ،7 ،8 ،‮‭10‬ ،‮‭12‬ ،‮‭13‬ ،‮‭14‬ ،‮‭17‬ ،‮‭19‬ ،‮‭20‬ ،‮‭21‬ ،‮‭23‬ ،‮‭24‬ ،‮‭25‬ ،‮‭26‬ ،‮‭27‬ ،‮‭29‬ ،‮‭31‬ ،‮‭32‬ ،‮‭33‬ ،‮‭34‬ ،‮‭35‬ ،‮‭36‬ ،‮‭37‬ ،‮‭39‬ ،‮‭47‬ ،‮‭55‬ ،‮‭56‬ ،‮‭57‬ ،‮‭63‬ ،‮‭64‬ ،‮‭65‬ ،‮‭67‬ ،‮‭69‬ ،‮‭70‬ ،‮‭71‬ ،‮‭72‬ ،‮‭73‬ نارنگی انشو، پرتقال سیاورز، دارابی، پرتقال گروس سانگین، نارنگی کلمانتین، گریپ فروت دانکن و پرتقال والنسیا است. در زیرگروه اول نمونه های شماره ‮‭12‬ و پرتقال سیاورز، ‮‭17‬ و ،‮‭20 36‬ و ،‮‭27‬ ،‮‭64 63‬ و ،‮‭67 72‬ و ‮‭71‬ با همدیگر %‮‭100‬ تشابه دارند. زیرگروه دوم شامل نمونه های شماره ‮‭61‬ و ‮‭65‬ می باشد. گروه ‭B ‬به دو زیرگروه تقسیم می شود که زیرگروه اول شامل ژنوتیپ های شماره ،2 ،3 ،5 ،6 ،‮‭29‬ ،‮‭35‬ ،‮‭40‬ ،‮‭52 51‬ و ‮‭53‬ است. زیرگروه دوم نمونه ‮‭38‬ را در بر می گیرد. گروه ‭C ‬به دو زیرگروه تقسیم می شود. زیرگروه اول خود نیز به دو زیرگروه فرعی تقسیم می شود. زیرگروه فرعی اول شامل نارنج است و زیرگروه فرعی دوم شامل نارنگی دانسی و پرتقال واشنگتن ناول می باشد. زیرگروه دوم شامل یوزو است. گروه ‭D ‬به دو زیرگروه تقسیم می شود. زیرگروه اول نمونه های شماره،‮‭15‬ ،‮‭30‬ ،‮‭42‬ ،‮‭43‬ ،‮‭45‬ ،‮‭60 50‬ و شداک را شامل می شود. زیرگروه دوم شامل نمونه های شماره ،‮‭11‬ ،‮‭16‬ ،‮‭18‬ ،‮‭22‬ ،‮‭48 46‬ و لیموشیرین است. گروه ‭E ‬شامل نمونه ‮‭41‬ است. گروه ‭F ‬نمونه های ‮‭54‬ و ‮‭62‬ را شامل می شود. گروه ‭G ‬شامل کامکوات است. گروه ‭H ‬نمونه های ‮‭28‬ و ‮‭66‬ را در بر می گیرد. نمونه های ‮‭50‬ و لیموعمانی در گروه ‭I ‬دسته بندی شدند. نشانگرهای استفاده شده در این مطالعه توانستند قرابت ژنوتیپ ها را به نمونه های شاهد به خوبی نشان دهند. واژه های کلیدی: مرکبات، تنوع ژنتیکی، نشانگر‭ISSR