ارزیابی ژنوتیپ های پاییزه کلزا برای تحمل به کمبود آب در اقلیم سرد کشور

آزمایش با هدف ارزیابی کارایی شاخص های فیزیولوژیک جهت شناسایی اثر کمبود آب و بررسی اثر خشکی بر عملکرد دانه و اجزای آن روی ژنوتیپ های کلزا در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی طی دو سال زراعی ‮‭89-90‬ و ‮‭91-92‬ اجرا گردید. آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. فاکتورهای مورد مطالعه شامل آبیاری در 3 سطح: بدون تنش (آبیاری به هنگام تخلیه ‮‭30‬ تا ‮‭35‬ درصد آب قابل استفاده خاک)، تنش کمبود آب در مرحله روزت و مرحله پرشدن دانه (آبیاری به هنگام تخلیه ‮‭70‬ تا ‮‭75‬ درصد آب قابل استفاده خاک) و فاکتور ژنوتیپ شامل 6 ژنوتیپ پاییزه کرج ،1 کرج 3، اپرا، اکاپی، لیکورد و مودنا بودند. نتایج نشان دادند اثر تنش کمبود آب روی قطر طوقه و وزن خشک بوته در زمان افت میانگین دمای روزانه به کمتر از صفر گیاهی کلزا (5 درجه سانتی گراد)، دمای برگ در مرحله روزت و پرشدن دانه، مقدار آب نسبی برگ در مرحله روزت و پرشدن دانه، ارتفاع بوته، تعداد خورجین در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه معنی دار بود. کمبود آب در مرحله روزت باعث کاهش معنی دار قطر طوقه و وزن خشک بوته در زمان افت میانگین دمای روزانه به کمتر از صفر گیاهی کلزا گردید. کمبود آب در مرحله پرشدن دانه ها با افزایش دمای برگ، کاهش مقدار آب نسبی برگ، تعداد خورجین در بوته و وزن هزار دانه، باعث کاهش معنی دار عملکرد دانه گردید. در بین ژنوتیپ های مورد مطالعه هم در شرایط تنش کمبود آب در مراحل روزت و پرشدن دانه و هم در شرایط عادی، اکاپی و لیکورد بیش ترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند و سایر ژنوتیپ ها در یک گروه آماری قرار داشتند. واژه های کلیدی: شاخص فیزیولوژیک، عملکرد دانه و روغن، کمبود آب، کلزا