بررسی اثر خزانه گیری زیر پلاستیک و کشت زودهنگام بر عملکرد و اجزای عملکرد ارقام دیررس برنج در لردگان

با هدف بررسی امکان کاشت ارقام دیررس شمالی با خزانهصگیری زودهنگام زیر پوشش پلاستیک در منطقه لردگان، طی مطالعه ای در سالهای ‮‭1389‬ و ‮‭1390‬ در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار نسبت به کشت هشت رقم دیررس رایج در شمال کشور همراه با رقم کوهرنگ به عنوان شاهد اقدام شد تا در نهایت برترین ارقام جهت کشت در منطقه شناسایی گردد. بذور پس از ضدعفونی و جوانه دار شدن، به طور جداگانه در سینی های مخصوص نشا کشت و پس از سبز شدن به زمین خزانه انتقال یافته و بر روی خزانه پس از نصب چوب پلاستیک کشیده شد. با انجام مراقبت های زراعی لازم و سرکشی های روزانه جهت هوادهی، نشاکاری در زمین اصلی در مرحله چهار تا پنج برگی انجام شد. مراقبت های زراعی لازم در زمین اصلی نیز در موقع مناسب صورت گرفت. زمان رسیدن به اواسط گلدهی و اواخر رسیدگی در هر کرت ثبت گردید و پس از رسیدگی کامل نسبت به برداشت نمونه جهت تعیین ارتفاع متوسط بوته و ارزیابی اجزای عملکرد دانه اقدام شد. عملکرد در واحد سطح نیز با برداشت چهار متر مربع از وسط هر کرت اندازه گیری گردید و کلیه نتایج حاصله با نرم افزار آماری ‭SAS ‬مورد تحلیل قرار گرفت. دو رقم فجر و ندا با گلدهی دیرهنگام در سال اول عملکرد دانه ای نداشته و در سال دوم کشت نشدند. نتایج تجزیه واریانس مرکب دو ساله بر روی هفت رقم باقیمانده نشان داد که ارقام مورد بررسی در کلیه صفات زراعی شامل تعداد روز تا مراحل فنولوژیک، ارتفاع بوته، تعداد پنجه و ساقه بارور در بوته، طول خوشه، تعداد دانه در خوشه، درصد پوکی دانه، وزن هزار دانه و عملکرد شلتوک با یکدیگر تفاوت بسیارمعنی داری داشتند. اثر سال نیز بر این صفات بسیار معنی دار بود. براساس میانگین دو سال، رقم دمسیاه با تولید ‮‭6/436‬ تن شلتوک در هکتار بیشترین عملکرد را داشته و در کلاسی بالاتر از سایر ارقام قرار گرفت. رقم کوهرنگ نیز به عنوان ژنوتیپ شاهد با متوسط عملکرد ‮‭5/736‬ تن شلتوک در هکتار پایین تر از رقم دمسیاه و بالاتر از سایر ارقام نشان داد. در این آزمایش همبستگی بین عملکرد شلتوک در واحد سطح با ارتفاع بوته، تعداد خوشه در بوته، تعداد دانه پر در خوشه و طول خوشه مثبت و بسیار معنی دار بود (‮‭0/43‬ ‭=r ‬تا ‮‭0/85‬ ‭=r ) ‬ولی همبستگی عملکرد دانه با تعداد روز تا مراحل فنولوژیکی و درصد پوکی دانه منفی و بسیار معنی دار گردید (‮‭0/59‬‭- =r ‬تا ‮‭0/87‬‭- =r ). ‬در مجموع با توجه به برتری رقم ساحل در سال اول و با شرط حداقل یک ماه تعجیل در کشت، ارقام ساحل و دمسیاه قابل توصیه می باشند ولی در مواقعی که نمی توان تعجیل زیادی در کاشت ایجاد کرد، فقط رقم دمسیاه توصیه می شود. واژه های کلیدی: برنج، ارقام دیررس، پوشش پلاستیک، کشت زودهنگام، عملکرد دانه.