زیر ساخت های گردشگری ایران در قیاس با رقبای منطقه ای

صنعت گردشگری امروز به یکی از صنایع مهم و جذاب مابین کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه تبدیل شده است؛به طوری که سهم نسبتا بالایی از درآمد سالانه کشورهای توسعه یافته­ای همچون آمریکا،آلمان و چین و همچنین کشورهای منطقه غرب آسیا همچون ترکیه،امارات،قطر و عمان ازطریق این صنعت تامین می­شود.

باتوجه به قرار گیری ایران در لیست کشورهای در حال توسعه و همچنین نیاز به گذار از اقتصاد نفتی اهمیت صنایعی همچون گردشگری بیش از پیش نمایان می­شود.به علاوه در همسایگی ما کشورهایی همچون ارمنستان،آذربایجان،ترکیه،امارات،قطر و عربستان درحالی به قطب گردشگری منطقه­ای و حتی جهانی تبدیل شده­اند که در بسیاری از فاکتورهای لازم برای رونق گردشگری اگر پس از ما نباشند ازما پیش نیستند.

یکی از مزایای صنعت گردشگری مقاومت آن دربرابر تحریم یا به عبارتی دیگر تحریم پذیر نبودن است که این ویژگی برای کشوری مانند ایران که سال­هاست باتحریم دست و پنجه نرم می­کند بسیار حائز اهمیت است. یکی از مسائل پرچالش اقتصادی در دهه گذشته متاثر از تحریم­ها،مسئله قیمت ارز بوده است.اگرچه قیمت بالای ارز خارجی مشکلاتی را برای عمده صنایع ایجاد می کند اما صنعت گردشگری به خوبی می تواند از این واقعه متنعم شود.این ارزش پایین پول ملی و وفور کالاهایی که بعضا در دنیا کم نظیر هستند می تواند جذابیت بالایی برای کردشگران ایجاد کند.

مزایای فوق و سایر مزایای این صنعت که شرح آنها از موضوع این یادداشت خارج است ایجاب می­کند تا توجه ویژه تری به گردشگری به خصوص در حوزه توسعه زیرساخت داشته باشیم.

مقدمه

درسال۲۰۱۸،گردشگری ارزشی معادل ۱.۸٪از GNPایران را به خود اختصاص داده بود.درهمین سال اما در کشورهای امارات،عمان و عربستان به ترتیب ۸.۲٪،۳.۱٪،و۲.۲٪ ازGNPاز طریق صنعت گردشگری تامین شده است.( GNPیا تولید ناخالص ملی عبارت است از تولیدی که توسط افرادی بایک ملیت در سراسر دنیا انجام می شود و درآمد حاصل از آن به میهن اصلی همان افراد عودت داده می شود.)

در همین سال از نظر مقداری،سرانه درآمد ایران از گردشگری رقمی بالغ بر 720 دلار است در مدت مشابه اما این معادله برای برخی همسایگان ما پاسخ متفاوتی دارد. امارات،عربستان، و عمان به ترتیب سرانه­ای بالغ بر 886،966،1499 داشته اند. هزینه اقامت و خدمات پیشنهادی به گردشگر دو مولفه اصلی تشکیل دهنده این درآمد هستند.ازآنجاکه کشورعزیزما به مراتب جذابیت گردشگری بالاتری به نسبت کشورهای فوق دارد،می توان به افزایش مقدار این درآمد اندیشید.

بامقایسه این آمار و ارقام درمی­یابیم باوجود پتانسیل­های بالای گردشگری در کشور،متاسفانه همچنان بخش زیادی ازاین توانایی­ها بلا استفاده باقی مانده است. به خوبی می دانیم یکی از عوامل تاثیرگذار برجذب گردشگر،وجود زیرساخت های مناسب دراین بخش است؛عمده زیرساخت­های ایران در این حوزه عبارتند از:

1.هتل

براساس داده های اسناد گزارش عملکرد وزارت میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری،تعداد هتل های فعال در ایران در سال ۱۴۰۰برابر با۱۴۰۴هتل بوده است.

در مقایسه با کشور امارات که یکی از کشورهای موفق منطقه درحوزه گردشگری به شمار میرود و درسال۲۰۲۰دارای ۱۰۸۹ هتل بوده است،درمی یابیم که کشور ما از حیث کمیت هتل ها نسبت به مساحت مشکل جدی دارد.فارغ از مسئله کمیت، کیفیت هتل­ها نیز نیاز به ارتقا جدی دارد.

اقامتگاه های بومگردی نیزکه به تازگی رونق خوبی پیدا کرده اند،بستر مناسبی برای ارائه خدمات گردشگری در طبیعت هستند که از این نظر هم کشورما دارای پتانسیل های بالقوه و بالفعل زیادی است. در این قسمت توضیح کوتاهی درباره بومگردی ارائه می­شود.واژه بوم به مسکن طبیعی معنا شده است.بوم در نگاه کلی به فضایی طبیعی و کمتر دست­خورده گفته می­شود که تمام ساکنین آن به طبیعی­ترین شکل ممکن درآن زیست می­کنند. به این ترتیب بومگردی به نوعی سفر مسئولانه گفته می­شود که فرد درآن تلاش می­کند تا با ایجاد کمترین تغییر و آسیب وارد منطقه­ای بومی شوند و مدتی را درآنجا سپری کنند.

۲.حمل و تقل

ایران دارای ۸۹ فرودگاه فعال و درحال تاسیس است که ۱۳ فرودگاه بین المللی درمیان آنها به چشم می خورد.ازحیث رتبه بندی،ایران رتبه بیست و سوم جهان را از نظر تعدا فرودگاه کسب کرده است.

فرودگاه به عنوان اولین مکان مواجهه­ی گردشگر با کشور هدف، از مهم­ترین عوامل رضایتمندی و جذب گردشگر به حساب می آید و ما باید برنامه مدونی برای توسعه فرودگاهی تهیه و اجرا نماییم.

مسئله دیگر،عدم کفایت تعداد هواپیمای موجود در کشور برای توسعه گردشگری است.به گفته وزیر اقتصاد، در ایران باتوجه به جمعیت،به 550فروند هواپیما احتیاج داریم اما درحال حاضر کمتر از 200 فروند در اختیار داریم.

رفع این مشکل اما امری ممکن است. اولین راه انجام پروازهای داخلی توسط ایرلاین­های خارجی است؛بدین صورت که پروازهای مسیرهای داخلی توسط هواپیماهای ایرلاین طرف قرارداد انجام می­شود.انجام این قبیل اقدامات برای رفع مشکل صنعت هوایی در کوتاه مدت جوابگوست اما ریشه مشکلات چیز دیگری است.

به اذعان شرکت­های هوایی داخلی یکی از مشکلات اصلی این حوزه مربوط به قیمت گذاری بلیط هواپیماهاست.قیمت گذاری دستوری و عدم تناسب میان رشد قیمت بلیط و تورم در سال­های اخیر از یک سو و برخی هزینه­های دلاری شرکت­ها از سوی دیگر باعث ایجاد یک شکاف بزرگ مابین درآمد و هزینه ایرلاین­ها شده است.این درحالی است که پرداخت یارانه سوخت به این شرکت­ها سالانه رقمی حدود 34 همت را بر بار هزینه­های دولت می­افزاید.به عقیده عده­ای از کارشناسان این حوزه باید با آزادسازی بهای بلیط و الزام شرکت­های هواپیمایی به افزایش خدمات به سمت ارتقای کیفیت در این حوزه حرکت کنیم. شفاف شدن سیستم مالی ایرلاین­ها و صرفه جویی در هزینه­های دولت می­تواند باعث هدایت این نقدینگی به سمت ارتقای کیفیت خدمات فرودگاهی و خرید هواپیماهای جدید شود.

نوع دیگر حمل و نقل که به طور ویژه بر گردشگری داخلی و همچنین پذیزش گردشگران کشورهای همسایه اثرگذار است حمل و نقل ریلی است.یک نکته اساسی در حمل و نقل ریلی ایران سرعت پایین قطارهاست.سرعت حرکت اکثر قطارها امروز از 100 کیلومتر بر ساعت تجاوز نمی­کند که این محدوده سرعت در کشور پهناوری مانند ایران باعث افزایش زمان سفر و کاهش رضایت گردشگران می­شود.

امروزه میانگین سرعت حرکت قطارها در کشورهای پیشرفته را می­توان عددی نزدیک به 300کیلومتر بر ساعت دانست.کشورهای ژاپن،ایتالیا،اسپانیا،آلمان،کره­جنوبی،انگلستان و فرانسه از جمله کشورهای پیشرو در زمینه تولید و به­کارگیری قطارهای تندرو هستند.اما در منطقه غرب ­آسیا نیز عربستان درحال حاضر از قطار سریع­السیر حرمین استفاده می­کند که سرعتی بالغ بر 350 کیلومتر در ساعت دارد و فاصله دوشهر مکه و مدینه را در مدت 2ساعت و30 دقیقه طی می­کند.

درمجموع حمل و نقل ریلی به دلیل هزینه نگهداری و نرخ بلیط پایین­تر نسبت به حمل­ونقل هوایی،هم برای دولت و هم برای گردشگران مقرون به صرفه­تر است.

۳.میراث فرهنگی

بی شک یکی از کهن ترین تمدن های جهان متعلق به ایرانیان بوده است.ثمره این تمدن باشکوه برای امروز،آثار و ابنیه ای است که می تواند نقش بسزایی در جذب گردشگر ایفا کند.

ایران دارای ۲۷عنوان «اماکن و بنا» ثبت شده در میراث جهانی یونسکو است.این عناوین در کنار ۱۰عنوان «حافظه جهانی» و ۲۱عنوان میراث فرهنگی نامملموس، به علاوه ۱۳ «ذخیره گاه زیست کره» ثبت شده در یونسکو آمار بسیار مطلوبی برای ایران محسوب می شود که بااندکی تامل و وضع سازوکارهای مناسب می توان ثمرات زیادی در حوزه گردشگری ازاین میراث گران بها کسب کرد.

گردشگری در سند هفتم توسعه

در سند هفتم توسعه ماده۸۲ و۸۳ به مسئله میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری اختصاص دارد.

این اولین بار است که در اسناد توسعه ماده ای به این موضوع اختصاص می یابد.

ترکیب احکام ماده ۸۳شامل ۷۰٪گردشگری و۳۰٪میراث فرهنگی می باشد که ۸بند از آن به توسعه گردشگری داخلی و جذب گردشگر خارجی اختصاص دارد.

نتیجه گیری:

به طورکلی می­توان گفت با توجه به پتانسیل­های داخلی و برتری های ایران دراین زمینه نسبت به همسایگان و سایر رقبا،صنعت گردشگری می­تواند به یکی از منابع اصلی درآمد برای جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود.به نحوی که با بازبینی در سیاست­های توسعه حمل و نقل و تمرکز بر حمل­ونقل ریلی و همچنین عمل به مفاد سند هفتم توسعه می­توان انتظار داشت در یک بازه ده ساله درآمدهای حاصل از این صنعت، 5% درصد از GNP کشور را شامل شوند. این رقم می­تواند در سال­های آینده و ادامه سیاست­های سازنده در این زمینه به طور فزاینده­ای افزایش یابد.

منابع:

https://www.mcth.ir سایتوزارت میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری

https://www.mehrnews.com/news/3748675/ درآمد آذربایجان از صنعت گردشگری

https://www.statista.com/studies-and-reports / درآمد سالانه کشورها از صنعت توریسم

https://wttc.org گزارش شورای جهانی سفروگردشگری از گردشگری در ایران

https://rc.majlis.ir مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی/قانون بودجه سال1402

https://www.irna.ir/news/84791298 صنعت گردشگری ایران ۴۰ درصد رشد کرد/ درآمد ۲.۵ میلیارد دلاری ایران از جذب گردشگران خارجی