فاطمیه آغاز مبارزه با بی تفاوتی جامعه بود.
فاطمیه؛ مدرسه بیداری
حضرت فاطمه زهرا(س) به بشریت درسی ماندگار آموختند؛ درس مسئولیت پذیری در برابر حقیقت، ایستادگی در مسیر دفاع از حق و پرهیز از انفعال در برابر انحرافات. سیره و مجاهدت ایشان، تبیین گر این حقیقت بنیادین است ایشان با خطابه های روشنگرانه، با اشک هایی که خود حامل پیام اعتراض و بیدارباش تاریخی بود، با دعوت از مردم و یادآوری حقایق فراموش شده، و سرانجام با ایستادگی تا واپسین لحظات حیات خویش، نشان دادند که در برابر حقیقت پایمال شده، سکوت و بی تفاوتی هرگز موضعی خنثی نیست؛ بلکه به معنای همراهی با جریان باطل است.
مصیبت های بزرگ تاریخ اسلام، تنها محصول اراده و اقدام جبهه باطل نبودند؛ بلکه انفعال، سکوت و بی تفاوتی جبهه حق در فراهم شدن بستر وقوع آن فجایع نقشی جدی داشت. آنچه پهلوی حضرت زهرا(س) را در پشت در شکست، صرفا تعرض یک جریان غاصب نبود؛ بلکه در کنار جسارت متجاوزان، باید از غیبت تاریخی جامعه ای سخن گفت که در بزنگاه دفاع از حق، مسئولیت خود را به فراموشی سپرد. اگر جامعه در برابر تضییع حق و تعرض به حریم ولایت، موضعی فعال و بازدارنده اتخاذ می کرد، آیا جریان باطل تا این اندازه مجال جسارت و پیشروی می یافت؟ اگر مردم در دفاع از جایگاه امیرالمومنین(ع) به وظیفه تاریخی خود عمل می کردند، آیا دست ولایت به آن شکل بسته می شد؟ حقیقت آن است که انفعال جامعه، هزینه جسارت باطل را کاهش می دهد و میدان را برای پیشروی او هموار می سازد.
وقتی جامعه به خواب غفلت فرو رفت، دست ولی خدا بسته شد؛ وقتی حق طلبی جای خود را به سکوت و انفعال داد، حرمت خانه وحی شکسته شد و پهلوی دختر پیامبر در پشت در شکسته شد.
هرگاه جامعه در برابر انحراف از حق منفعل شود، هزینه این انفعال را همان جامعه منفعل باید پرداخت کند.
این قاعده تلخ تاریخی در مقاطع دیگر نیز تکرار شد. صلح امام حسن (ع) را باید در بستر فقدان یاران وفادار، سستی اراده عمومی و بی تفاوتی جامعه تحلیل کرد؛ جامعه ای که نتوانست در لحظه نیاز، پشتیبان امام خویش باشد و سرانجام، غربت و تنهایی امام به مصیبتی جان سوز ختم شد؛ تا آنجا که زهر خیانت و انفعال ملت، جگر مطهر ایشان را پاره پاره کرد و پاره های آن در تشت ریخته شد. در امتداد همین انفعال تاریخی، واقعه کربلا رقم خورد؛ آنجا که غیبت مدافعان حق، سکوت خواص، دنیاطلبی شرایطی پدید آورد که حجت خدا، امام حسین (ع) در محاصره جبهه باطل قرار گرفت و سرانجام در گودال قتلگاه به شهادت رسید. آن عقل محض، در میان انبوهی از مدعیان دینداری، بی یاور ماند و خون پاکش بر خاک داغ کربلا جاری شد. کربلا، اوج فاجعه انفعال جامعه ای بود که حقیقت را می شناخت، اما به یاری حق وارد میدان نشد.
و خون سیدالشهدا (ع) وجدان خفته امت را به لرزه درآورد. قیام ها، اعتراض ها و حرکت های پس از عاشورا نشان داد که خون حق، حتی در ظاهر شکست، می تواند سرچشمه بیداری تاریخی باشد. باطل همواره برای گسترش سلطه خویش، علاوه بر قدرت و ابزار، به سکوت، تردید، پراکندگی و انفعال جبهه حق نیازمند است. در بسیاری از بزنگاه های تاریخ، آنچه به باطل امکان عرض اندام داده، نه صرفا قدرت او، بلکه خلا حضور موثر و مسئولانه حق طلبان بوده است.
بنابراین، فاطمیه را باید نقطه آغاز یک مبارزه بنیادین با فرهنگ سکوت و انفعال در برابر باطل دانست. حضرت زهرا (س) با بیان اینکه «کلکم داع و کلکم مسئول» با تمام ظرفیت وجودی خویش به میدان آمدند تا به تاریخ بفهمانند که دفاع از ولایت، دفاع از حقیقت و صیانت از مسیر صحیح امت، مسئولیتی همگانی است؛ مسئولیتی که نمی توان آن را به دیگران واگذار کرد و در بزنگاه های سرنوشت ساز، خود را از آن معاف دانست. ایشان به تاریخ آموختند که انسان مومن و آگاه نمی تواند در برابر تضییع حق، تحریف حقیقت و انحراف جامعه، فقط تماشاگر باشد.
فاطمیه به ما می آموزد که حق، حتی اگر در غربت بماند، باید از آن دفاع کرد؛ حتی اگر فریاد حقیقت شنونده ای نداشته باشد، باید آن را فریاد زد؛ و حتی اگر ایستادگی در راه حق به بهای سنگین ترین هزینه ها تمام شود، نباید حقیقت را به مصلحت اندیشی و سکوت فروخت.
پیام جاودانه فاطمیه این است: تاریخ تنها با جنایت جنایتکاران به انحراف کشیده نمی شود؛ بلکه سکوت، انفعال مومنان و غیبت مدافعان حق است که به باطل فرصت می دهد تا بزرگ ترین جنایت های تاریخ را رقم بزند.
فاطمیه، فریاد اعتراض به همین انفعال تاریخی است؛ دعوتی جاودانه به بصیرت، مسئولیت پذیری و ایستادگی در کنار حقیقت.
تاریخ، متاسفانه، بارها نشان داده است که هرگاه جامعه از بصیرت فاصله بگیرد و مسئولیت تاریخی خویش را به فراموشی بسپارد، امکان تکرار همان فجایع در لباس ها و روایت های جدید فراهم می شود. امروز نیز در روزگار ما، بار دیگر شاهد جلوه هایی از همان منطق هستیم. در عصر سلطه رسانه های جهت دهنده و دستگاه های عظیم تولید روایت، که کار او برده پروری است بخشی از جامعه چنان در معرض مهندسی افکار عمومی و وارونه نمایی حقیقت قرار گرفته است که گاه قدرت تمییز، تعقل و داوری منصفانه را از دست می دهد. رسانه هایی که به جای پرورش انسان آزاداندیش، ذهن های تابع و اسیر روایت های تحمیلی می سازند، با جابه جایی جایگاه ظالم و مظلوم، حق و باطل و نجات دهنده و ستمگر، چنان دستگاه محاسباتی افراد را دگرگون می کنند که انسان ممکن است در برابر امام و حقیقت زمانه خویش بایستد، حق را انکار کند و در جست وجوی رهایی، به همان جریانی پناه ببرد که سرچشمه اسارت و مصیبت اوست.
آنجا که جامعه بر اثر وارونگی معیارهای شناخت، مبارزه با حقیقت را مبارزه برای آزادی می پندارد و از باطل، طلب نجات می کند؛ حال آنکه آنچه او را به تنگنا کشانده، دقیقا همان باطلی است که اکنون به آن امید بسته است. وضعیتی که در آن، انسان نه تنها حقیقت را تشخیص نمی دهد، بلکه گاه در برابر آن موضع خصمانه می گیرد و تمام توان خویش را در مسیر مقابله با آن به کار می بندد.
آنچه خطر را مضاعف می کند، سکوت و انفعال گروه دیگری است که اگرچه ممکن است حقیقت را دریافته باشند، اما به دلایل گوناگون از جمله ترس، مصلحت اندیشی، خستگی اجتماعی یا احساس بی اثری، از ایفای مسئولیت روشنگرانه و دفاع از حق سر باز می زنند. بدین ترتیب، جبهه حق نه فقط با دشمنی آشکار مخالفان، بلکه با سکوت و بی تفاوتی جامعه و غیبت مدافعان حق نیز مواجه می شود. تاریخ دقیقا در همین نقطه، بار دیگر امکان تکرار فاجعه را پیدا می کند؛ زیرا باطل، هنگامی جسورتر می شود که با انجماد فکری بخشی از جامعه، سکوت بخشی دیگر و بی تفاوتی صاحبان بصیرت مواجه شود. حاصل چنین وضعیتی، فراهم آمدن بستری است که در آن، بار دیگر حقیقت در غربت قرار می گیرد و امام جامعه در معرض مظلومیتی جان سوز واقع می شود؛ تا آنجا که گویی بار دیگر تاریخ، صحنه کربلا را پیش چشم بشریت بازسازی می کند و امامی دیگر، مظلومانه و در میان انبوهی از بی تفاوتی ها و غفلت ها، به مسلخ می رود.
البته همان گونه که خون سیدالشهدا علیه السلام وجدان خفته امت را بیدار کرد و خواب غفلت را از چشم تاریخ ربود، خون امام شهید در روزگار ما نیز باعث بیداری بخشی از جامعه غفلت زده شد. گویی خون مظلوم، بار دیگر پرده های غفلت را کنار زده و بخشی از جامعه را از وضعیت انفعال و بی تفاوتی خارج کرده است. آن حضور حماسی و آن بیداری اجتماعی که امروز جلوه هایی از آن را مشاهده می کنیم، می تواند از ثمرات همین خون و از نشانه های زنده بودن این مکتب باشد؛ خونی که بار دیگر این حقیقت را به یاد انسان ها آورد که دفاع از حق، مسئولیتی تعطیل ناپذیر است و هیچ جامعه ای نمی تواند در برابر حقیقت و سرنوشت جامعه خود بی تفاوت بماند.
و اینجاست که پیوند فاطمیه با زمانه ما آشکار می شود: فاطمیه به ما می آموزد که پیش از آنکه امامی در غربت بماند، باید جامعه را بیدار کرد؛ پیش از آنکه دست ولایت بسته شود، باید از حق دفاع کرد؛ پیش از آنکه خانه حقیقت به آتش کشیده شود، باید در برابر آتش افروزان ایستاد؛ و پیش از آنکه خون امامی دیگر بر زمین جاری شود، باید انفعال و بی تفاوتی را از پیکره جامعه زدود.
فاطمیه، آغاز این بیدارباش تاریخی است؛ و خون شهدای هر عصر، فراخوانی دوباره به خروج از غفلت و بازگشت به مسئولیت انسان در برابر حق است. مسئله اصلی تاریخ، فقط این نیست که چه کسانی در برابر امام ایستادند؛ مسئله عمیق تر این است که چرا آنان که می توانستند در کنار امام بایستند، غایب ماندند. و پیام جاودانه فاطمیه همین است: نگذاریم با سکوت ما، حق در قتلگاه سر بریده شود.