ساخت واقعیت های موازی و شکاف میان دو جهان با روایت متفاوت

در دوران پیش از سلطه رسانه های دیجیتال و الگوریتم های هوشمند، اگرچه سوگیری های ذهنی وجود داشت اما جامعه معمولا بر سر یک «واقعیت مشترک» توافق داشت؛ یعنی اگرچه تفسیرها متفاوت بود، اما مرزهای آنچه رخ داده است، برای همگان مشخص بود. باید قبول کرد، امروزه در دوران «ساخت واقعیت های موازی» زندگی می کنیم؛ دورانی که در آن، تکنولوژی رسانه با استفاده از مهندسی دقیق داده ها، توانسته است برای گروه های مختلف مخاطب، جهان های روایی کاملا متفاوتی خلق کند. این پدیده زمانی رخ می دهد که دو گروه از مخاطبان، با وجود زندگی در یک جغرافیای واحد، از دو حقیقت کاملا متفاوت، دو مجموعه از وقایع و دو نظام ارزشی متضاد برخوردارند که هر کدام با شواهد و مدارک مختص به خود، اعتبارشان را حفظ می کنند. این واقعیت های موازی، حاصل مستقیم ترکیب «تایید سوگیری» و «الگوریتم های انتخاب گر» است؛ جایی که رسانه با شناسایی دقیق گرایش های هر کاربر، تنها آن بخش از حقیقت را که با هویت او همخوانی دارد، پیش چشم او قرار می دهد. نتیجه این فرآیند، فروپاشی «فضای عمومی» است؛ فضایی که در آن افراد دیگر نه تنها بر سر تفسیر یک اتفاق اختلاف نظر دارند، بلکه حتی بر سر اینکه «چه اتفاقی افتاده است»، به توافق نمی رسند. 

وقتی دو گروه از مردم( باتوجه به خواستگاه و سلایق سیاسی ، اجتماعی و...)، از دو منبع خبری متفاوت، دو مجموعه متضاد از تصاویر، اعداد و روایت ها را دریافت می کنند، در واقع در دو واقعیت موازی و مجزا زندگی می کنند که هر کدام دارای منطق درونی خود هستند. این جدایی معرفتی، باعث می شود که گفتگو و بحث میان گروه ها غیرممکن شود؛ چرا که برای گفتگو، نیاز به یک زمینه مشترک از واقعیت وجود دارد، در حالی که در واقعیت های موازی، زمینه مشترکی یافت نمی شود. این شکاف عمیق، نه تنها باعث تضعیف وحدت اجتماعی می شود، بلکه امکان رسیدن به هرگونه تفاهم یا حل بحران های جمعی را از بین می برد، زیرا هر گروه، حقیقت خود را نه از طریق تحلیل واقعیت، بلکه از طریق بازتولید مداوم روایت های گزینشی و ساختگی به دست می آورد.

 در واقع، ما با پارادوکسی روبرو هستیم که در آن، فراوانی اطلاعات، به معنای آگاهی بیشتر نیست، بلکه به معنای تقسیم جامعه به جزیره هایی از حقیقت های تکه تکه و متضاد است که هر کدام در مدار خود می چرخند و از جهان دیگری بی خبرند.