عشق از دیدگاه الکترومغناطیس

عشق از دیدگاه الکترومغناطیس؛ آیا می توان عشق را با قوانین فیزیک توضیح داد؟

برای بررسی علمی عشق از منظر الکترومغناطیس، ابتدا باید میان دو موضوع تفاوت قائل شویم:

• عشق به عنوان یک پدیده زیستی و عصبی: فعالیت الکتریکی مغز، انتقال پیام های عصبی، ترشح هورمون ها و تغییرات فیزیولوژیک بدن.
• عشق به عنوان یک پدیده فیزیکی: برهم کنش میدان های الکتریکی و مغناطیسی، بارهای الکتریکی و نیروهای بین ذرات.

نکته مهم این است که عشق در فیزیک یک نیروی بنیادی شناخته شده نیست؛ اما بخش مهمی از سازوکارهای زیستی مرتبط با عشق، بر پایه پدیده های الکتروشیمیایی و الکترومغناطیسی عمل می کنند.

۱. مغز انسان؛ یک سامانه الکتریکی و شیمیایی

مغز انسان از میلیاردها نورون تشکیل شده است. این سلول ها برای انتقال اطلاعات از اختلاف پتانسیل الکتریکی در غشای خود استفاده می کنند.

وقتی فردی را که دوستش داریم می بینیم:

• اطلاعات بینایی وارد شبکه های عصبی مغز می شود.
• مدارهای مرتبط با حافظه، توجه و پاداش فعال می شوند.
• پیام های الکتریکی از طریق پتانسیل عمل در نورون ها منتقل می شوند.
• انتقال دهنده های عصبی مانند دوپامین در پردازش پاداش و انگیزش نقش پیدا می کنند.

بنابراین، دیدن یک فرد خاص می تواند مجموعه ای از واکنش های الکتریکی و شیمیایی را در مغز فعال کند.

پژوهش Fisher، Aron و Brown در سال ۲۰۰۵ با استفاده از تصویربرداری fMRI نشان داد که هنگام مشاهده تصویر فرد محبوب، نواحی غنی از دوپامین، از جمله ناحیه تگمنتوم شکمی (VTA) و هسته دمی (Caudate)، فعال می شوند. این پژوهش در Journal of Comparative Neurology منتشر شده است. Wiley Online Library +1

۲. جاذبه عاشقانه؛ تشبیه به نیروی الکترومغناطیسی

در الکترومغناطیس، بارهای الکتریکی و جریان های الکتریکی می توانند بر یکدیگر اثر بگذارند.

برای مثال، دو بار الکتریکی با علامت مخالف یکدیگر را جذب می کنند و بارهای هم نام یکدیگر را دفع می کنند.

در عشق نیز نوعی کشش روان شناختی میان دو انسان شکل می گیرد؛ اما این کشش، نیروی کولنی یا مغناطیسی نیست.

می توان از این تشبیه استفاده کرد:

• میدان الکتریکی: مانند فضایی که امکان اثرگذاری نیرو را فراهم می کند.
• بار الکتریکی: مانند ویژگی ای که در برهم کنش فیزیکی نقش دارد.
• نیروی جاذبه: مانند کششی که در تجربه عاشقانه احساس می کنیم.

البته این ها فقط تشبیه اند و معادل های علمی یکدیگر نیستند.

۳. آیا دو انسان هنگام عاشق شدن میدان مغناطیسی یکدیگر را جذب می کنند؟

پاسخ علمی: شواهد معتبری وجود ندارد که عشق رمانتیک ناشی از جذب مغناطیسی میدان های بدن دو انسان باشد.

مغز و قلب انسان فعالیت الکتریکی دارند و میدان های مغناطیسی بسیار ضعیفی نیز تولید می کنند. این میدان ها با ابزارهایی مانند EEG و MEG و برای قلب با ECG و مگنتوکاردیوگرافی قابل بررسی هستند.

اما این موضوع با این ادعا که دو انسان از طریق میدان مغناطیسی یکدیگر عاشق می شوند، کاملا متفاوت است.

۴. چرا دوری از معشوق گاهی دردناک است؟

از منظر علوم اعصاب، عشق فقط یک احساس خوشایند نیست؛ بلکه شبکه هایی از پاداش، انگیزش، حافظه و دلبستگی را درگیر می کند.

در پژوهش های مرتبط با عشق و دلبستگی، نقش چند ماده زیستی بررسی شده است:

• دوپامین: در انگیزش، پاداش و میل به نزدیک شدن نقش دارد.
• اکسی توسین: در برخی سازوکارهای پیوند اجتماعی و دلبستگی نقش دارد.
• وازوپرسین: در برخی سازوکارهای پیوند جفتی و رفتارهای اجتماعی نقش دارد.
• کورتیزول: در پاسخ بدن به استرس، از جمله برخی شرایط جدایی و تنش عاطفی، نقش دارد.

در نتیجه، نبودن فرد محبوب می تواند مدارهای انگیزشی و هیجانی را تحت تاثیر قرار دهد و تجربه ای شبیه فقدان و درد عاطفی ایجاد کند. البته این فرایند را نمی توان به یک ماده شیمیایی یا یک مدار منفرد تقلیل داد. PubMed +2

۵. آیا می توان عشق را با معادلات الکترومغناطیس مدل سازی کرد؟

از نظر ریاضی می توان برای توضیح استعاری عشق از بعضی مفاهیم الکترومغناطیس استفاده کرد؛ مثلا:

قانون کولن:

F=k\frac{|q_1q_2|}{r^2}

که در آن:

• : نیروی الکتریکی
• : بارهای الکتریکی
• : فاصله دو بار
• : ثابت کولن

اگر بخواهیم یک برداشت ادبی از این رابطه داشته باشیم:

هرچه فاصله کمتر شود، در مدل بارهای الکتریکی، نیروی متقابل افزایش می یابد.

اما در عشق انسانی چنین قانون ثابتی نداریم؛ گاهی فاصله باعث دلتنگی می شود و گاهی نزدیکی بیش از حد باعث فرسودگی رابطه می شود.

پس نمی توان معادله کولن را به عنوان قانون عشق به کار برد.

۶. منابع علمی معتبر برای مطالعه و استناد

این منابع برای تبدیل موضوع به یک مقاله علمی میان رشته ای بسیار مناسب اند:

مقالات پژوهشی

1. Fisher, H. E., Aron, A., & Brown, L. L. (2005). Romantic love: An fMRI study of a neural mechanism for mate choice. Journal of Comparative Neurology, 493, 58–62.

مشاهده مقاله⁠

2. Fisher, H. E., Aron, A., & Brown, L. L. (2006). Romantic love: A mammalian brain system for mate choice. Philosophical Transactions of the Royal Society B.

مطالعه متن کامل مقاله⁠

3. Walum, H., & Young, L. J. (2018). The neural mechanisms and circuitry of the pair bond. Nature Reviews Neuroscience.

مشاهده مقاله⁠

کتاب های مرجع

Principles of Neural Science

Eric Kandel و همکاران

مرجع اصلی برای فهم فعالیت الکتریکی نورون ها، انتقال پیام عصبی و سازوکارهای مغز.

Electromagnetics in Biology

ویرایش M. Kato، انتشارات Springer، 2006

برای مطالعه الکتریسیته زیستی، میدان های مغناطیسی و برهم کنش میدان های الکترومغناطیسی با موجودات زنده.

۷. نتیجه گیری؛ عشق در زبان یک مهندس برق

اگر بخواهم تمام این بحث را در قالب یک برداشت علمی و ادبی جمع بندی کنم:

عشق نیروی الکترومغناطیسی نیست؛ اما تجربه عشق بدون فعالیت الکتریکی و شیمیایی مغز قابل توضیح نیست.

و شاید بتوان زیباتر گفت:

«دو انسان مانند دو بار الکتریکی نیستند که صرفا بر اساس فاصله و علامت بارهایشان جذب یکدیگر شوند. آن ها دو سامانه پیچیده زیستی اند که حافظه، ادراک، تجربه، هیجان و شبکه های عصبی شان در طول زمان به یکدیگر معنا می بخشند.»

به نظرم موضوع ظرفیت تبدیل شدن به یک مقاله جذاب با عنوان زیر را دارد:

«از میدان الکترومغناطیسی تا میدان عاطفی؛ واکاوی عشق در مرز فیزیک، علوم اعصاب و فلسفه»

این عنوان می تواند برای یک استاد مهندسی برق، هم وجه علمی داشته باشد و هم فضای ادبی و فلسفی.