چرا قربانیان آزار اینترنتی هنوز تنها می مانند؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

چرا قربانیان آزار اینترنتی هنوز تنها می مانند؟

برای کودکی که در مدرسه مورد تمسخر قرار می گیرد، پایان روز می تواند فرصتی برای فاصله گرفتن از آزار باشد. اما در فضای دیجیتال، همان تمسخر ممکن است پس از تعطیلی مدرسه نیز ادامه پیدا کند؛ پیام ها، تصاویر و نظرهای تحقیرآمیز می توانند بارها بازنشر شوند و مخاطبان تازه ای پیدا کنند. خانه دیگر لزوما پناهگاهی برای پایان آزار نیست، زیرا تلفن همراه، همان تجربه دردناک را به اتاق کودک می آورد.

آزار اینترنتی فقط مجموعه ای از پیام های ناخوشایند نیست. تکرار تحقیر، تهدید، شایعه پراکنی یا انتشار اطلاعات شخصی می تواند احساس امنیت و تعلق کودک را تضعیف کند. در برخی موارد، کودک از ترس آنکه تلفن همراهش گرفته شود یا والدین او را مقصر بدانند، درباره اتفاقی که افتاده سکوت می کند. برخی نیز نگران اند که گزارش دادن آزار، وضعیت را بدتر کند یا باعث شود تصاویر و پیام ها بیشتر در معرض دید دیگران قرار گیرند. در نتیجه، سکوتی که از ترس آغاز شده است، ممکن است به تداوم آزار کمک کند.

ماده ۱۹کنوانسیون حقوق کودک، حمایت از کودک در برابر اشکال خشونت را مورد توجه قرار می دهد. در محیط دیجیتال نیز باید به ماهیت آسیب، تداوم آن و دشواری کنترل انتشار محتوا توجه کرد. بااین حال، پاسخ موثر نباید فقط به مجازات فرد آزارگر محدود شود. گاهی لازم است محتوای زیان بار حذف شود، از قربانی حمایت روانی صورت گیرد، امنیت او در مدرسه تضمین شود و از بازنشر تصاویر یا اطلاعاتی که آسیب را تشدید می کنند جلوگیری به عمل آید.

نخستین وظیفه بزرگسالان این است که کودک را به دلیل تجربه آزار سرزنش نکنند. جمله هایی مانند «چرا جوابش را دادی؟»، «چرا اصلا وارد آن برنامه شدی؟» یا «خودت باید مراقب می بودی» ممکن است کودک را از بیان تجربه های بعدی منصرف کند. بهتر است به او اطمینان داده شود که گزارش دادن مشکل، نشانه ضعف نیست و مسئولیت آزار بر عهده فردی است که آن را انجام می دهد. در عین حال، باید بدون تشدید خطر، شواهد لازم حفظ و از راه های مناسب گزارش دهی استفاده شود.

مدارس نیز نباید تصور کنند هر اتفاقی که در تلفن همراه دانش آموزان رخ می دهد، خارج از مسئولیت تربیتی آن هاست. اگر آزار دیجیتال بر امنیت، روابط یا حضور دانش آموز در مدرسه اثر بگذارد، مدرسه باید برای پیشگیری، حمایت و رسیدگی اقدام کند. پلتفرم ها نیز باید سازوکارهای گزارش دهی قابل فهم برای کودکان، رسیدگی متناسب با فوریت خطر و تدابیری برای جلوگیری از انتشار مجدد محتوای زیان بار داشته باشند. دولت ها باید روشن کنند که نهادهای مسئول چگونه همکاری می کنند و قربانی برای دریافت کمک به کجا می تواند مراجعه کند.

کودک آزاردیده بیش از هر چیز به این اطمینان نیاز دارد که تنها نیست و برای بازگشت امنیت به زندگی اش لازم نیست به تنهایی با فرد آزارگر، جمع همسالان یا یک پلتفرم بزرگ مقابله کند. جامعه ای که از کودکان می خواهد درباره آزار سکوت نکنند، باید به آنان نشان دهد که سخن گفتنشان شنیده می شود و به حمایت واقعی منتهی خواهد شد.