آیا الگوریتم ها حق انتخاب کودکان را محدود می کنند؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

آیا الگوریتم ها حق انتخاب کودکان را محدود می کنند؟

کودکی که در یک شبکه اجتماعی ویدئویی را تماشا می کند، معمولا تصور می کند خودش تصمیم گرفته است چه چیزی ببیند. اما آنچه در صفحه بعدی ظاهر می شود، ممکن است حاصل محاسبات سامانه ای باشد که بر اساس رفتار قبلی او، محتوای تازه ای را پیشنهاد می کند. این فرایند می تواند به کشف موضوعات مورد علاقه و دسترسی آسان تر به اطلاعات کمک کند؛ بااین حال، هنگامی که پیشنهادها به طور مداوم انتخاب های کودک را هدایت می کنند، پرسشی اساسی مطرح می شود: آیا کودک هنوز فرصت کافی برای انتخاب آگاهانه دارد یا مسیر تجربه هایش به تدریج از سوی الگوریتم ها شکل می گیرد؟

آزادی انتخاب تنها به معنای وجود چند گزینه روی صفحه نیست. انتخاب زمانی معنا دارد که فرد بتواند گزینه ها را بشناسد، درباره آن ها فکر کند و بدون فشار پنهان تصمیم بگیرد. الگوریتم های پیشنهاددهنده ممکن است محتوایی را که احتمال ادامه تماشای آن بیشتر است، بارها در معرض دید کاربر قرار دهند. اگر این روند برای کودک به صورت مستمر اتفاق بیفتد، ممکن است دامنه مواجهه او با دیدگاه های متفاوت محدود شود یا فرصت کمتری برای کشف علایق تازه داشته باشد. در بعضی شرایط نیز تبلیغات شخصی سازی شده و طراحی های متقاعدکننده می توانند از شناخت رفتار کاربر برای تاثیرگذاری بر تصمیم های او استفاده کنند.

البته هر پیشنهاد الگوریتمی به معنای دست کاری یا نقض حقوق کودک نیست. مسئله به هدف طراحی، شفافیت، میزان اثرگذاری و امکان انتخاب واقعی بستگی دارد. پیشنهاد یک کتاب آموزشی با هدایت پنهانی کودک به خریدهای مکرر یکسان نیست. همچنین شخصی سازی محتوا برای کمک به یادگیری، با استفاده از داده های رفتاری برای بهره برداری از ضعف های رشدی کودک تفاوت دارد. ارزیابی حقوقی باید این تفاوت ها را در نظر بگیرد، اما نباید به بهانه پیچیدگی فنی، تاثیر طراحی بر استقلال کودک را نادیده بگیرد.

ماده ۱۲کنوانسیون حقوق کودک، حق کودک برای بیان دیدگاه هایش را به رسمیت می شناسد و ماده ۵ بر راهنمایی متناسب با توانایی های در حال رشد کودک تاکید دارد. احترام به این اصول مستلزم آن است که کودکان به تدریج قدرت تصمیم گیری پیدا کنند، نه اینکه انتخاب هایشان بدون آگاهی آنان هدایت شود. در محیط دیجیتال، این هدف به طراحی هایی نیاز دارد که امکان تنظیم پیشنهادها، مدیریت داده ها و انتخاب میان گزینه های واقعی را فراهم کنند.

شرکت های فناوری باید توضیح دهند که پیشنهادهای شخصی سازی شده چگونه عمل می کنند و برای کاهش خطرهای قابل پیش بینی، به ویژه برای کاربران کم سن، تدابیر مناسب داشته باشند. دولت ها باید شیوه های متکی بر فریب یا بهره برداری از آسیب پذیری کودکان را بررسی و در صورت لزوم محدود کنند. خانواده و مدرسه نیز می توانند با گفت وگو درباره نحوه پیشنهاد محتوا، به کودکان بیاموزند که آنچه روی صفحه ظاهر می شود، لزوما بهترین یا تنها انتخاب ممکن نیست.

هدف، حذف همه پیشنهادهای الگوریتمی نیست؛ هدف، حفظ فرصت کودک برای اندیشیدن، تغییر علاقه، شنیدن دیدگاه متفاوت و تصمیم گیری مستقل است. اگر فناوری قرار است به انتخاب های کودکان کمک کند، نباید بی سروصدا به جای آنان انتخاب کند.