چرا بعضی کودکان همیشه آخرین نفر برای انتخاب شدن هستند؟
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال
چرا بعضی کودکان همیشه آخرین نفر برای انتخاب شدن هستند؟
در حیاط مدرسه، هنگام تشکیل گروه های ورزشی یا انتخاب هم گروهی برای یک فعالیت، گاهی کودکی بارها نادیده گرفته می شود. ممکن است به دلیل ظاهر، وضعیت مالی خانواده، ضعف در یک مهارت، زبان یا ویژگی های شخصی اش کسی او را انتخاب نکند. این اتفاق در نگاه نخست شاید مسئله ای کوچک به نظر برسد، اما تکرار آن می تواند به کودک این پیام را منتقل کند که به اندازه دیگران ارزشمند نیست یا جایی در جمع ندارد.
ماده ۲ کنوانسیون حقوق کودک بر برخورداری کودکان از حقوق بدون تبعیض تاکید دارد. ماده ۲۳ نیز توجه ویژه ای به حقوق کودکان دارای معلولیت دارد. این اصول یادآور می شوند که ارزش و کرامت کودک نباید به توانایی ورزشی، ظاهر، درآمد خانواده یا میزان شباهتش به اکثریت وابسته باشد. البته هر انتخاب شخصی میان همسالان لزوما تبعیض حقوقی محسوب نمی شود؛ مسئله زمانی جدی تر می شود که طردشدن به الگویی مداوم، تحقیرآمیز یا مرتبط با ویژگی های شخصی کودک تبدیل شود و محیط آموزشی نیز برای پیشگیری یا رسیدگی اقدامی نکند.
مربیان می توانند با طراحی فعالیت های گروهی متنوع، تغییر شیوه تقسیم گروه ها و آموزش احترام به تفاوت ها، از تثبیت طردشدگی جلوگیری کنند. اگر دانش آموزی دائما کنار گذاشته می شود، نباید فقط به او توصیه کرد که اعتمادبه نفس بیشتری داشته باشد. لازم است رفتار جمع، قواعد کلاس و مسئولیت بزرگسالان نیز بررسی شود. آموزش مهارت دوستی و همدلی برای همه دانش آموزان ضروری است، نه فقط برای کودکی که از جمع کنار گذاشته شده است.
والدین نیز باید مراقب باشند تجربه طردشدن را با عباراتی مانند «خودت باید قوی باشی» یا «به آن ها اهمیت نده» ساده سازی نکنند. گاهی کودک بیش از نصیحت به شنیده شدن و حمایت عملی نیاز دارد.
آموزش حقوق کودک یعنی نشان دادن اینکه تفاوت، مجوز تحقیر نیست و تعلق به جمع نباید جایزه ای برای شبیه بودن به دیگران باشد. جامعه عادلانه از جایی آغاز می شود که کودکان یاد بگیرند هیچ کس نباید برای پذیرفته شدن، هویت یا ویژگی های خود را پنهان کند.