مدرسه ای که حقوق کودک را آموزش می دهد، خودش باید چگونه رفتار کند؟
دکتر محمدمهدی سیدناصری
حقوقدان،پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال
مدرسه ای که حقوق کودک را آموزش می دهد، خودش باید چگونه رفتار کند؟
تصور کنید مدرسه ای روی دیوارهای خود پوسترهای حقوق کودک نصب کرده است، اما دانش آموزان از ترس تحقیر نمی توانند سوال بپرسند، شکایتشان شنیده نمی شود و قواعد انضباطی بدون توضیح یا امکان بازبینی اجرا می شوند. در چنین محیطی، آموزش حقوق کودک با تجربه روزمره دانش آموزان تناقض دارد. کودک از یک سو درباره احترام و عدالت می شنود و از سوی دیگر، ممکن است شاهد رفتاری باشد که با همان ارزش ها سازگار نیست. این تناقض می تواند اعتماد او به آموزش و معنای حقوق را تضعیف کند.
کنوانسیون حقوق کودک در ماده ۲۸ بر انضباط مدرسه ای سازگار با کرامت انسانی کودک تاکید دارد. ماده ۱۲ نیز بر حق شنیده شدن دیدگاه کودک در موضوعات مرتبط با او تاکید می کند و ماده ۱۹حمایت در برابر خشونت را مورد توجه قرار می دهد. از این اصول می توان نتیجه گرفت که آموزش حقوق کودک نباید فقط یک درس جداگانه در برنامه درسی باشد؛ بلکه باید در قواعد، روابط و سازوکارهای مدرسه نیز بازتاب پیدا کند.
مدرسه ای که رویکرد مبتنی بر حقوق کودک دارد، قواعد خود را روشن و قابل فهم بیان می کند، از تنبیه تحقیرآمیز پرهیز می کند، برای گزارش نگرانی ها مسیر مشخصی در نظر می گیرد و شکایت دانش آموز را صرفا به دلیل سن او بی اعتبار نمی داند. این مدرسه همچنین به کارکنان خود آموزش می دهد چگونه با تعارض ها برخورد کنند، چگونه از دانش آموزان آسیب پذیر حمایت کنند و چگونه از انتشار اطلاعات خصوصی آنان جلوگیری کنند.
وجود شورای دانش آموزی نیز زمانی ارزشمند است که نقش واقعی داشته باشد. اگر دانش آموزان بتوانند درباره برخی قواعد و فعالیت ها پیشنهاد بدهند، پاسخ دریافت کنند و اثر مشارکت خود را ببینند، مفهوم مسئولیت و شهروندی را در عمل تجربه می کنند. البته مسئولیت نهایی مدرسه برای تامین امنیت و آموزش همچنان بر عهده بزرگسالان و نهادهای مسئول باقی می ماند.
مدرسه فقط مکانی برای انتقال دانش نیست؛ محیطی است که کودکان در آن عدالت، قدرت، مسئولیت و احترام را تجربه می کنند. اگر می خواهیم حقوق کودک را آموزش دهیم، باید ابتدا بپرسیم آیا خود مدرسه به فضایی تبدیل شده است که این حقوق در آن قابل مشاهده و قابل تجربه باشند.