جنگ در گوشی کودکان؛ از شایعات و تصاویر جعلی تا سوءاستفاده آنلاین

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

جنگ در گوشی کودکان؛ از شایعات و تصاویر جعلی تا سوءاستفاده آنلاین

در شرایط بحرانی، تلفن همراه می تواند هم وسیله ای برای حفظ ارتباط با خانواده باشد و هم دریچه ای برای ورود شایعات، تصاویر ساختگی، پیام های هراس آور و سوءاستفاده های آنلاین. کودک یا نوجوانی که در شبکه های اجتماعی دنبال خبرهای مربوط به وضعیت شهر و سرنوشت نزدیکان خود می گردد، ممکن است با اطلاعات نادرست، درخواست های مشکوک یا محتوایی روبه رو شود که هدف آن بهره برداری از ترس و آسیب پذیری کاربران است.

در روزهای بحران، برخی افراد ممکن است با انتشار تصاویر قدیمی به عنوان تصاویر جدید، ادعای بی اساس درباره حملات قریب الوقوع یا جعل پیام های رسمی، فضای عمومی را متشنج کنند. در کنار این خطرها، احتمال کلاهبرداری، جمع آوری اطلاعات شخصی، انتشار بدون رضایت تصاویر کودکان و تلاش برای برقراری ارتباط های استثماری نیز باید جدی گرفته شود. البته وجود چنین خطرهایی به معنای آن نیست که همه اطلاعات آنلاین نادرست یا همه ارتباطات مجازی ناامن هستند؛ مسئله، افزایش ضرورت ارزیابی و مراقبت در شرایط حساس است.

ماده ۱۶ کنوانسیون حقوق کودک، کودک را در برابر مداخله خودسرانه یا غیرقانونی در حریم خصوصی، خانواده، خانه و مکاتبات و نیز حملات غیرقانونی به حیثیت و اعتبار او حمایت می کند. ماده ۱۷ به نقش رسانه ها و دسترسی کودکان به اطلاعات مناسب می پردازد و ماده ۱۹ نیز حمایت در برابر خشونت و آسیب را مورد توجه قرار می دهد. این اصول باید در محیط دیجیتال نیز با توجه به ماهیت خطرها و تعهدات قابل اعمال مورد توجه قرار گیرند.

والدین می توانند به فرزندان خود بیاموزند که خبرهای حساس را پیش از بازنشر بررسی کنند، اطلاعات دقیق محل زندگی و وضعیت خانواده را بی دلیل منتشر نکنند و پیام های درخواست پول، مدارک یا اطلاعات شخصی را با احتیاط ارزیابی کنند. بهتر است کودک بداند که در صورت دریافت پیام تهدیدآمیز یا تجربه ارتباط آزاردهنده، می تواند بدون ترس از سرزنش با یک بزرگسال مورد اعتماد صحبت کند.

پلتفرم ها نیز در حدود مسئولیت های خود باید برای کاهش انتشار محتوای سوءاستفاده گرانه، رسیدگی به گزارش های مربوط به خطر برای کودکان و حفاظت از اطلاعات کاربران اقدامات مناسب داشته باشند. در عین حال، پاسخ به خطرهای آنلاین نباید به نظارت نامحدود بر زندگی خصوصی کودکان یا محروم کردن غیرضروری آنان از ارتباط و اطلاعات منجر شود.

در زمان جنگ، امنیت کودک فقط به دیوارهای خانه و مسیرهای تخلیه محدود نیست؛ بخشی از آن در صفحه تلفن همراه او شکل می گیرد. حفاظت از کودکان مستلزم آن است که سواد رسانه ای، امنیت دیجیتال و احترام به حریم خصوصی نیز در برنامه های آمادگی برای بحران جایگاه داشته باشند.