نوجوانان در روزهای تهدید جنگ؛ چرا نباید نگرانی آن ها را ساده بگیریم؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

نوجوانان در روزهای تهدید جنگ؛ چرا نباید نگرانی آن ها را ساده بگیریم؟

نوجوانی دوره ای است که در آن، فرد به تدریج استقلال بیشتری می خواهد، درباره آینده خود تصمیم می گیرد و نسبت به مسائل اجتماعی و سیاسی حساس تر می شود. هنگامی که جامعه با تهدید جنگ یا احتمال گسترش درگیری های نظامی روبه رو است، نوجوانان نیز مانند بزرگسالان پرسش ها، نگرانی ها و برداشت های خود را دارند؛ اما ممکن است شیوه بیان این نگرانی ها با انتظارات والدین متفاوت باشد.

برخی نوجوانان درباره اخبار و تحولات نظامی پیوسته سوال می کنند. برخی دیگر سکوت می کنند، از گفت وگو فاصله می گیرند یا نگرانی خود را پشت خشم و بی حوصلگی پنهان می کنند. هیچ یک از این رفتارها به تنهایی برای نتیجه گیری درباره وضعیت روانی آنان کافی نیست؛ اما نادیده گرفتن تغییرات پایدار در رفتار، خواب، روابط اجتماعی یا عملکرد تحصیلی نیز می تواند فرصت حمایت به موقع را از بین ببرد.

ماده ۱۲ کنوانسیون حقوق کودک بر حق کودک برای بیان آزادانه دیدگاه های خود در موضوعات مربوط به او تاکید می کند و مقرر می دارد که دیدگاه های کودک متناسب با سن و میزان بلوغ او مورد توجه قرار گیرد. این اصل در مورد نوجوانان اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تصمیم هایی مانند تغییر محل زندگی، تعطیلی فعالیت های آموزشی یا محدودیت های ارتباطی می توانند تاثیر مستقیمی بر زندگی آنان داشته باشند.

شنیدن نظر نوجوان به معنای واگذاری همه تصمیم های ایمنی به او نیست. والدین و مسئولان همچنان وظیفه دارند در شرایط خطر، اقدامات لازم برای حفاظت از کودک را انجام دهند. بااین حال، توضیح دلایل تصمیم ها، شنیدن نگرانی ها و فراهم کردن فرصتی برای مشارکت متناسب با سن می تواند به کاهش احساس بی قدرتی کمک کند.

نوجوانان همچنین به اطلاعات معتبر و فرصت گفت وگو نیاز دارند. اگر پاسخ همه پرسش های آنان با عباراتی مانند «تو هنوز بچه ای» یا «به این مسائل فکر نکن» کنار گذاشته شود، ممکن است برای دریافت پاسخ به منابع نامطمئن مراجعه کنند. در مقابل، گفت وگویی محترمانه می تواند هم اعتماد خانوادگی را تقویت کند و هم فرصتی برای آموزش تفکر انتقادی و ارزیابی اطلاعات فراهم آورد.

حمایت از نوجوانان در بحران، فقط مراقبت از آنان در برابر خطرهای بیرونی نیست؛ به رسمیت شناختن شخصیت در حال رشد و احترام به صدای آنان نیز بخشی از این حمایت است. نوجوانان نباید در روزهای تهدید مجبور باشند میان سکوت کردن و تحمل تنهایی یا بیان نگرانی و متهم شدن به ضعف یکی را انتخاب کنند.