آیا باید به کودک بگوییم ممکن است جنگ شود؟ حق کودک به دانستن حقیقت چیست؟

دکتر محمدمهدی سیدناصری

حقوقدان، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین الملل کودکان

آیا باید به کودک بگوییم ممکن است جنگ شود؟ حق کودک به دانستن حقیقت چیست؟

پرسشی که در روزهای افزایش تنش های نظامی بارها در ذهن والدین شکل می گیرد، ساده اما دشوار است: آیا باید به فرزندمان بگوییم ممکن است جنگ شود؟ آیا گفتن این احتمال، کودک را آماده تر می کند یا نگرانی او را افزایش می دهد؟ و اگر چیزی نگوییم، در صورت مواجهه کودک با اخبار و شایعات، چگونه اعتماد او را حفظ کنیم؟

هیچ پاسخ یکسانی برای همه کودکان وجود ندارد. سن، میزان درک، تجربه های قبلی، شرایط زندگی و پرسش های خود کودک در شیوه گفت وگو اهمیت دارند. کودک خردسال معمولا به توضیحی کوتاه و روشن نیاز دارد؛ نوجوان ممکن است درباره تحولات سیاسی و نظامی پرسش های بیشتری مطرح کند. در هر دو مورد، اصل مهم آن است که اطلاعات بر پایه واقعیت های قابل اعتماد ارائه شود و احتمال ها به عنوان رویدادهای قطعی معرفی نشوند.

کنوانسیون حقوق کودک، در ماده ۱۳، آزادی دریافت و جست وجوی اطلاعات را به رسمیت می شناسد و در ماده ۱۷ به اهمیت دسترسی کودکان به اطلاعات مناسب توجه می کند. در عین حال، ماده ۳ بر اهمیت منافع عالیه کودک در تصمیم های مربوط به او تاکید دارد. جمع میان این اصول نشان می دهد که گفت وگو با کودک باید هم به حق آگاهی او احترام بگذارد و هم متناسب با نیازهای حمایتی اش باشد.

والدین می توانند گفت وگو را با یک پرسش ساده آغاز کنند: «درباره این موضوع چه چیزی شنیده ای؟» سپس مشخص کنند کودک از چه چیزی نگران است و اطلاعات خود را از کجا دریافت کرده است. اگر احتمال وقوع حادثه ای مطرح شده اما هنوز قطعی نیست، بهتر است همین عدم قطعیت توضیح داده شود. همچنین می توان به کودک گفت که بزرگسالان و نهادهای مسئول باید برای حفظ امنیت مردم تلاش کنند، بی آنکه وعده ای غیرواقعی درباره آینده داده شود.

پرهیز از انتقال جزئیات هراس آور، پیش بینی های بی پایه و بحث های پرتنش در حضور کودک، با پنهان کردن واقعیت تفاوت دارد. هدف این نیست که کودک را از جهان اطراف خود جدا کنیم؛ هدف آن است که او بتواند واقعیت را بدون تحمل بار غیرضروری اضطراب بزرگسالان درک کند.

در شرایطی که اخبار به سرعت تغییر می کنند، صداقت به معنای دانستن پاسخ همه پرسش ها نیست. گاهی پاسخ مسئولانه این است که بگوییم هنوز اطلاعات کافی نداریم و در صورت روشن شدن موضوع، دوباره درباره آن صحبت خواهیم کرد.

کودکان به حقیقت نیاز دارند، اما حقیقت را باید با مسئولیت، دقت و احترام به ظرفیت درک آنان بیان کرد. اعتماد کودک زمانی حفظ می شود که بداند بزرگسالان نه از ترس با او پنهان کاری می کنند و نه برای آرام کردنش وعده هایی می دهند که از تحقق آن ها مطمئن نیستند.